مقاله رفتار شهروندی سازمانی کارکنان و ابعاد رفتار شهروندی سازمانی

– در تحقیقی که توسط یحیی اسلامی و همکاران تحت عنوان «بررسی روابط ساختاری بین خدمت گرایی سازمانی، رضایت شغلی کارکنان صف و رفتار شهروندی سازمانی » انجام شده به بررسی تأثیر رهبری خدمتگزار به عنوان یکی از متغیرهای مستقل بر ابعاد رفتار شهروندی سازمانی گراهام می پردازد. این پژوهش در شعب بانک ملت تهران انجام شده است. هدف از این پژوهش بررسی رابطه بین ابعاد خدمت گرایی سازمانی بر رضایت شغلی و رفتار شهروندی کارکنان در ارتباط با مشتری است. این پژوهش از لحاظ هدف و کاربردی و از لحاظ استراتژی از نوع پژوهش های کمی و به روش پیمایشی و از نوع مقطعی می باشد. جامعه آماری آن تمامی مدیران و کارمندان شعب انتخاب شده بانک ملت شعب شهر تهران هستند. نتایج به دست آمده نشان از تأیید تمامی فرضیه ها بجز 2 فرضیه در سطح اطمینان اطمینان 95 درصد دارد. از این رو مدیران باید از رهبری خدمتگزار، اقدامات نظام های ارائه دهنده خدمت، مدیریت منابع استانی البته بجز خدمت دهی رو در رو برای تأثیرگذاری مستقیم بر رفتار شهروندی سازمانی و بهبود رضایت شغلی کارکنان و رفتار شهروندی استفاده کنند.
– در تحقیقی که توسط محمدعلی خائفی و همکاران تحت عنوان «رابطه بین رهبری خدمتگزار با اعتماد به ناظر ، اعتماد به سازمان و رفتار مدنی اجتماعی در بین پرستاران بیمارستانهای آموزشی دولتی شهر شیراز» در سال 1390 انجام شد، یافته های پژوهش نشان داد که بین رهبری خدمتگزار و اعتماد به سازمان (01/0 > D و 44/0 = r ) و رفتار مدنی اجتماعی (01/0 > D و 144/0 = r ) و اعتماد به سازمان با رفتار مدنی اجتماعی (01/0 > D و 145/0 = r) رابطه معنادار آماری وجود دارد. همچنین رهبری خدمتگزار توان پیش بینی رفتار مدنی اجتماعی پرستاران را دارا بود. در این تحقیق نشان داده شد بیمارستانهایی که به عنوان رهبری بر اساس خدمتگزاری ادراک می شوند سطوح بالاتری از اعتماد به سازمان و رفتار مدنی اجتماعی را نشان خواهد داد. علاوه بر این، یافته ها از دیدگاه گرین لیف مبنی بر اینکه رهبری خدمتگزار پیشایندی از اعتماد به سازمان هاست، و جنبه های دیگری از مدل های رهبری خدمتگزار، حمایت کردند.
– در تحقیقی تحت عنوان «بررسی تأثیر رفتار شهروندی سازمانی بر بهره وری سازمانی » که در سال 1390، توسط مرتضوی کیاسری در بین کارکنان استانداری مازندران انجام گرفت، محقق به بررسی میزان مطلوبیت این رفتار در جهت بهره وری سازمانی، در بین کارکنان استانداری مازندران پرداخته، سپس، اهمیت هر یک از مؤلفه ها را مورد مطالعه قرار داده است . جامعه مورد مطالعه، شامل مدیران و کارکنان استانداری مازندران، به تعداد 350 نفر، که از این تعداد، 110 نفر با روش تصادفی طبقه ای، به عنوان نمونه انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفته است.
Widget not in any sidebars

محقق، برای بررسی رفتار شهروندی سازمانی، تلفیقی از ابعاد اورگان و فارح را مورداستفاده قرار داده است که عبارتند از : جوانمردی، هماهنگی متقابل شخصی و حفاظت از منابع سازمان، نزاکت، آداب اجتماعی، نوع دوستی، وجدان کاری. این تحقیق توصیفی از نوع همبستگی بوده، که روش گردآوری داده ها در آن پیمایشی است، نتایج حاصل از آمارهای توصیفی و استنباطی، بیانگر آن است که، ابعاد هفتگانه رفتار شهروندی سازمانی از مطلوبیت خوبی در بین کارکنان استانداری مازندران برخوردار نیست ، همچنین مطالعه رفتار شهروندی سازمانی کارکنان با متغیرهای جمعیت شناختی نشان می دهد، بین سن، جنسیت، سابقه کار و مدرک تحصیلی با رفتار شهروندی سازمانی، هیچ گونه همبستگی وجود ندارد ، بر طبق نتایج حاصل از آزمون «فریدمن» مشخص شد، ابعاد هفتگانه رفتار شهروندی سازمانی اهمیت متفاوتی دارند به طوری که نوع دوستی در سطح اول اهمیت ، آداب اجتماعی و نزاکت در سطح سوم و بقیه مؤلفه ها در سطح دوم از اهمیت، در بهره وری کارکنان و مدیران استانداری مازندران، قرار دارند.

– در تحقیقی که در سال 1389، توسط ابراهیم پور و همکاران تحت عنوان «بررسی رابطه ویژگیهای شغلی و رفتار شهروندی سازمانی مرکز صدا و سیما » انجام شد به مطالعه این رابطه این دو متغیر پرداخته شد. جامعه آماری مشتمل بر 250 نفر از کارکنان صدا و سیما بود که به روش تصادفی، نمونه گیری انجام و 148 نفر مورد مطالعه قرار گرفتند. در این تحقیق که از نظر روش و ماهیت ، توصیفی – پیمایشی و از نظر هدف، کاربردی است، از پرسشنامه جهت جمع آوری اطلاعات استفاده شده، محقق با استفاده از آزمون همبستگی اسپیرمن، فرضیه های خود را مورد آزمون قرار داده و نتیجه تحقیق نشان داد که بین ابعاد اصلی شغل برگرفته از مدل اولدهام و هاکمن و رفتار شهروندی سازمانی که مبتنی بر مدل پودساکف است، همبستگی مثبت معنی دار به میزان 460/ = r وجود دارد.
– برهانی نژاد در سال 1388، در پژوهشی با نام «رابطه رفتار شهروندی سازمانی و توانمندسازی کارکنان» به بررسی رفتار شهروندی سازمانی کارکنان ستادی دانشگاه علوم پزشکی تهران و تأثیر آن بر توانمندسازی پرسنل پرداخت. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و به لحاظ گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع همبستگی است. از جامعه موردنظر ، 162 نفر به صورت تصادفی انتخاب و پرسشنامه ها بین آنها توزیع شده است. محقق برای مطالعه رفتار شهروندی سازمانی از ابعاد موردنظر اورگان بهره جسته و برای گردآوری اطلاعات از پرسشنامه پودساکف و نیز نتمیر استفاده کرد.
نتایج تحقیق نشان می دهد ، در جامعه موردنظر وجدان کاری و فضیلت مدنی به ترتیب ، از بیشترین و کمترین مطلوبیت در بین کارکنان برخوردارند. همچنین بین رفتار شهروندی سازمانی و تعهد سازمانی کارکنان به عنوان عامل مؤثر بر اثر بخشی سازمانی، رابطه مثبت و معنی دار، در سطح اطمینان 99٪ با ضریب همبستگی 63/0 وجود دارد، که مؤلفه وجدان کاری، بیشترین و متغیر جوانمردی، کمترین همبستگی را با توانمندسازی کارکنان دارد.
– در سال 1388، رامین مهر به بررسی رفتار شهروندی سازمانی 135 نفر از کارکنان شرکت مینو می پردازد که شامل تمام کارکنان و مدیران شرکت، با مدرک کارشناسی به بالاست.
در این پژوهش تحت عنوان «ارائه مدل رفتار شهروندی سازمانی» با توجه به تأثیر OCB در کاهش غیبت و ترک خدمت کارکنان، ابعاد رفتار شهروندی سازمانی، در گروه صنعتی مینو مورد مطالعه قرار می گیرد ، این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از لحاظ روش نظری – کاربردی است. محقق از مؤلفه های مدل پودساکف برای مطالعه خود استفاده کرده و ضمن تعیین ابعاد و مؤلفه های رفتار شهروندی سازمانی در جامعه تحقیق، به بررسی تأثیر ویژگیهای فردی و تعلق سازمانی بر ابعاد مورد نظر پرداخته است . محقق در نتیجه تحقیق خود، سه بعد از ابعاد مدل پیشنهادی تحقیق، یعنی جوانمردی، ابتکار فردی و رفتارهای امدادی را تحت تأثیر ویژگیهای فردی و سه بعد دیگر از مؤلفه های رفتار شهروندی سازمانی یعنی مشارکت سازمانی، وفاداری سازمانی و اطاعت سازمانی را تحت تأثیر تعلق سازمانی می داند. بر اساس نتایج تحقیق، عامل وفاداری سازمانی و رفتارهای کمک کننده، بیشترین اثرگذاری را در مدل ارائه شده توسط رامین مهر دارند.
– در سال 1387، پژوهشی تحت عنوان «رابطه ویژگیهای شغلی با رفتار شهروندی سازمانی» توسط صنوبری و رضایی در بین اساتید و کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی دزفول انجام شد، در این تحقیق توصیفی، به مطالعه رابطه ویژگیهای شغلی بر رفتار شهروندی سازمانی با میانجیگری رضایت شغلی پرداخته می شود. در این پژوهش ویژگیهای شغلی شامل استقلال کاری، اهمیت کاری، رضایت درونی و یکنواختی کار بوده و برای اندازه گیری رضایت شغلی، از مقیاس استنتون و همکاران استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد همه متغیرهای پژوهش با رفتار شهروندی سازمانی دارای رابطه مثبت و معنی دار است. متغیر حالات روحی مثبت با رفتار شهروندی سازمانی رابطه مستقیم داشته و متغیر استقلال کاری، اهمیت کار، رضایت درونی از کار و یکنواختی کار از طریق رضایت شغلی به عنوان متغیر میانجی با رفتار شهروندی سازمانی رابطه مثبت دارد.
– زارعی متین و همکاران در پژوهشی تحت عنوان «شناخت عوامل رفتار شهروندی سازمانی و ارتباط آن با عملکرد سازمانی » که در سال 1383 در بین کارکنان 4 سازمان دولتی در استان قم انجام شد؛ به مطالعه و شناسایی مؤلفه های رفتار شهروندی سازمانی و ارتباط این شاخصها با عملکرد پرداخته اند، تحقیق از نوع توصیفی، پیمایشی است. محقق، شش شاخص عمده را که اکثر نظریه پردازان روی آنها اتفاق نظر دارند، به عنوان ابعاد رفتار شهروندی سازمانی مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد، نمونه ای 208 نفره از چهار سازمان تأمین اجتماعی، امور مالیاتی، سازمان مدیریت و برنامه ریزی و اداره مخابرات به صورت تصادفی انتخاب و رفتارهای فرانقشی آنها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. سازمانها از نظر عملکرد، به موفق و غیرموفق تقسیم شدند که نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد، شاخص وظیفه شناسی در سازمانهای موفق از میانگین بالایی برخوردار است، اما، شاخص فداکاری، مشارکت مدنی و توجیه بین سازمانهای موفق و غیرموفق از تفاوت معنی داری برخوردار نیستند. با استفاده از آزمون T-test ارتباط بین رفتار شهروندی سازمانی و عملکرد مورد بررسی قرار گرفت و مشخص شد ؛ شاخص وظیفه شناسی، جوانمردی و وفاداری در سازمانهایی که از نظر عملکرد موفق محسوب می شوند، بالاست.

فصل سوم
روش اجرای تحقیق
3-1) مقدمه:
بدون تردید، لازمه رسیدن به نتیجه ای مطلوب در هر پژوهشی، مستلزم داشتن جامعه و نمونه آماری متناسب و بهره گیری از روشهایی مناسب برای جمع آوری اطلاعات مربوط به آن پژوهش است.
رعایت اصول مربوط به گردآوری داده ها و برخورداری ابزار موردنظر از اعتبار و روایی مطلوب، لازمه داشتن اطلاعاتی دقیق و صحیح در انجام یک تحقیق است. بر این اساس، در این فصل ، ضمن بیان روش تحقیق، ابزار گردآوری داده ها، تحلیل روایی و پایای و شیوه نمونه گیری؛ روشهای تحلیل آماری و استنباطی و نرم افزارهای مورداستفاده نیز بیان می شود.
3-2) روش پژوهش :
روش اجرای تحقیق ، مجموعه فعالیتهایی است که، به کمک آنها تعیین می شود؛ اطلاعات موردنیاز چگونه و با چه ابزاری جمع آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد ؟
از آنجا که در این پژوهش، محقق به دنبال جمع آوری نقطه نظرات کارکنان به صورت میدانی است لذا روش تحقیق، توصیفی از نوع پیمایشی است. این تحقیق، بر اساس شیوه گردآوری داده ها، توصیفی از حیث روابط بین متغیرها، از نوع رگراسیون است. با توجه به اینکه انتظار می رود، نتایج حاصل از تحقیق در برنامه ریزی مدیران برای بهبود رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شعب بانک ملی مورد استفاده قرار می گیرد، لذا برحسب هدف، این پژوهش کاربردی است.
3-3) جامعه آماری :

مقاله عوامل مؤثر بر رفتار شهروندی سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان


Widget not in any sidebars

نمودار4-3. نمودار ستونی سن 72
چکیده
رفتار شهروندی سازمانی، رفتاری فردی و داوطلبانه است که مستقیماً به وسیله سیستم رسمی پاداش در سازمان طراحی نشده است، اما باعث ارتقای اثربخشی و کارآیی عملکرد سازمان می شود. تحقیق حاضر، به منظور بررسی تأثیر رهبری خدمتگزار بر رفتار شهروندی سازمانی کارکنان شعب بانک ملی شهر رشت می باشد. جامعه آماری تحقیق، کارکنان شعب بانک ملی شهر رشت به تعداد 580 نفر می باشند، حجم نمونه 197 نفر می باشند، که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده، تعداد 197 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند.
این تحقیق، به لحاظ هدف، کاربردی و از نظر جمع آوری داده ها توصیفی است، روش تحقیق توصیفی از نوع پیمایشی، و از حیث رابطه بین متغیرهای تحقیق، از نوع رگراسیون می باشد. جهت گردآوری داده های مورد نیاز، از پرسشنامه رفتار شهروندی سازمانی مبتنی بر ابعاد مور نظر اورگان و پرسشنامه رهبری خدمتگزار مبتنی بر ابعاد مورد نظر پاترسون استفاده شده است. جهت آزمون فرضیه های تحقیق از آزمون رگراسیون با روش همزمان استفاده شده است.
نتایج این تحقیق نشان می دهد، که که متغیرهای رهبری خدمتگزار و رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دارای رابطه مثبت و معنی دار می باشند. ضریب همبستگی یا شدت رابطه 903/0 و مقدار ضریب تعیین برابر815/0 است بدین معنی که 5/81 درصد از تغییرات رفتار شهروندی سازمانی را بوسیله رهبری خدمتگزار می توان تبیین نمود.
واژگان کلیدی: رفتار شهروندی سازمانی، رهبری خدمتگزار، شعب بانک ملی

فصل اول
کلیات تحقیق
1- 1) مقدمه :
با رشد فزاینده بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی در کشور، بخش خدمات نیز از این قاعده مستثنی نبوده و به سرعت رشد یافته است. سرمایه گذاری در بخشهای مختلف، مبادلات بین المللی، حمل و نقل و ارتباطات، گسترش بازار پول و سرمایه، جمع آوری سپرده، توزیع اعتبارات از مهمترین خدماتی هستند که تأثیری عمیق بر جریانات کلان اقتصادی داشته و به طور مستقیم یا غیرمستقیم، با فعالیتهای شبکه بانکی در ارتباط هستند، گسترش این خدمات از یک سو و لزوم اجرای سیاستهای خصوصی سازی در کشور از سوی دیگر به ظهور نهادهای پولی – مالی متعدد طی سالیان اخیر منجر شده است، این امر بانکهای کشور را وارد مرحله جدیدی از رقابت نموده، از این رو، عمده نگرانی و تکاپوی آنها در جهت رشد، توسعه و حتی بقا، شکل گرفته است. لذا در محیط کسب و کار امروزی، مدیران در پی شناسایی و بهره گیری از منابع و سرمایه هایی هستند که با توجه به فضای رقابتی حاکم، بسیار پرهزینه می باشند ، پس مدیرانی موفق و پیروز از این میدان خواهند بود که این منابع را اثربخش تر، کارآتر و با بهره وری بیشتر به کار گیرند.
بدون شک، نیروی انسانی، به عنوان با ارزش ترین دارایی سازمان محسوب می شود و مدیران پیوسته در جستجوی شیوه هایی برای حداکثر کردن تلاش، بهره وری و بهبود عملکرد کارکنان خود هستند، آنها خواهان افرادی هستند که بیش از وظایف شرح شغل خود فعالیت می کنند، در واقع سازمانها به دنبال نسل ارزشمندی از کارکنان هستند که وجه تمایز سازمان اثربخش از غیر اثربخش می باشند (Podsakoff et al, 2000, p.516) . سازمانهای امروزی باید با هنجارهای موجود هماوردی کنند. بنابراین نیازمند افرادی هستند که تمایل دارند از الزامات و تکالیف شغلی رسمی پا فراتر گذارند، این اقدام فراتر از نقش به «رفتار شهروندی سازمانی» اشاره دارد (Morrison ، به نقل از مقیمی ، 1385) .
1- 2) بیان مسأله :
در دو دهه گذشته واژه «رفتار شهروندی سازمانی» توجه فراوانی را در حوزه مدیریت به خود جلب کرده است. به ویژه محققان و پژوهشگران رفتار سازمانی بخش وسیعی از فعالیتهای خود را در این زمینه به کار گرفته اند، بطوریکه با گذشت بیست و پنج سال از شروع مطالعات رفتار شهروندی سازمانی واژه ای نام آشنا در تمام سازمانهاست. امروزه موفقیت هر سازمان بستگی زیادی به عملکرد کارکنانی دارد که محدود به نقش و وظیفه سازمانی خود نبوده و فراتر از نقش و انتظار معمول در ادبیات سازمان و مدیریت عمل می کنند (Dipaola & Moran ، به نقل از ابراهیم پور ، 1390).
قبل از سال 1983، مطالعه رفتار سازمانی، شامل پیش بینی، تشریح، هدایت، کنترل و تغییر رفتارهای کارکنان بود و افراد بر مبنای رفتارهایی ارزیابی می شدند که بر مبنای شرح شغل و مطابق با وظایف رسمی، از آنها انتظار می رفت؛ اما پس از آنکه رفتار شهروندی سازمانی وارد تئوریهای مدیریت شد، رفتارهایی فراتر از آن مدنظر قرار گرفت که امروزه جزء جدائی ناپذیری در مدیریت عملکرد محسوب می شود این رفتارها، با عناوینی نظیر رفتار شهروندی سازمانی، رفتارهای فرانقشی، رفتارهای خودجوش و رفتارهای داوطلبانه تعریف می شوند. آنچه که در این نوع رفتارها مطرح است دواطلبانه بودن آنهاست و درک تفاوت آن از رفتارهای رسمی و اجباری اهمیت فراوان دارد، در همکاری داوطلبانه، افراد، تمام تلاش ها ، بصیرت و انرژی خود را برای شکوفایی توانائیهای خود به نفع سازمان ابراز می نمایند، از منافع فردی خود می گذرند و مسئولیت پذیری را در راستای منافع جمع در اولویت قرار می دهند.
هرچند، هریک از واژه های یادشده خاستگاه متفاوتی دارند اما به طور کلی به مفهوم یکسانی اشاره دارند که در این پژوهش با عنوان رفتار شهروندی سازمانی شناخته می شود. این نوع رفتار نقش بسیار مهمی در اثربخشی سازمانی ایفا می کند (Dipaola & Moran ، به نقل از ابراهیم پور ، 1390) علیرغم اینکه نوشته بارنارد به سال 1983 در خصوص تمایل به همکاری و مطالعات صورت گرفته توسط کتز و کان در سالهای 1964 تا 1966 در مورد رفتارهای فرانقشی ، ممکن است مبنای مطالعات پژوهشگران در این خصوص باشد ؛ اما واژه رفتار شهروندی سازمانی اولین بار توسط باتمن و ارگان مطرح گردید و امروزه این واژه از مقبولیت بیشتری در بین پژوهشگران برخوردار است. اکنون مدتهاست که اهمیت و ضرورت این رفتارها برای سازمانها و مدیران روشن شده است و باید زمینه به گونه ای فراهم شود که کارکنان تمام تواناییها، ظرفیت و تلاش خود را در جهت اعتلای اهداف سازمانی بکار گیرند و این میسر نخواهد شد ؛ جز آنکه عوامل مؤثر بر رفتارهای فرانقشی شناسایی و بستر مناسب برای پیاده سازی این رفتارها فراهم شود (زارعی متین و دیگران ، 1389).
مطالعات گسترده ای طی دو دهه اخیر برای شناسایی عوامل مؤثر بر رفتار شهروندی سازمانی صورت گرفته است ، بررسی های فراتحلیلی نشان می دهد پنج عامل مؤثر بر رفتار شهروندی سازمانی مورد تأکید محققان بوده است : ویژگیهای فردی، ویژگیهای شغلی، ویژگیهای سازمانی، رفتار رهبری و عوامل محیطی (ابراهیم پور و دیگران ، 1390).
از بین عوامل فوق رفتار ویژگی های رهبری به دلیل وجود ابزار سنجش ، متغیرهای موجود در مدل، پیامدها و نتایج مثبت و با ارزش، در بین مدیران سازمانی، از اهمیت و شهرت خاصی برخوردار است و بخش قابل توجهی از وقت، بودجه و توجه صاحب نظران را به خود اختصاص می دهد.
تحقیقات اولیه در این حوزه توسط اورگان و همکارانش صورت گرفته و عمدتاً بر نگرش های کارکنان، گرایش ها و حمایت گری رهبر متمرکز است. پژوهش های بعدی در این حوزه که بوسیله پودساکف و همکارانش انجام گرفته، قلمرو رفتارهای رهبر را به انواع مختلف رهبری تعاملی و تحول گرا بسط داده است (Podsakoff et al, 2000). از سویی رهبری خدمتگزار یکی از تازه ترین رویکردهای مطرح شده نسبت به رهبری است که تحقیقات مربوط به آن در دنیا رو به افزایش و در کشور ما انگشت شمار است. واژه رهبری خدمتگزار در سال 1970 توسط رابرت گرین لیف در مقاله ای تحت عنوان «خدمتگزار در نقش رهبر» ابداع شده است و در تقویت آن چنین بیان می کند :رهبران خدمتگزار روی خدمت رسانی به دیگران تأکید می کنند و منافع شخصی را فدای منافع دیگران می کنند (Greenleaf, 1977) .
با توجه به تحقیقات انجام شده در سالهای اخیر در دنیا و با توجه به اهمیت رهبری خدمتگزار به عنوان
سبک مدیریت موفق در سازمان های امروزی و نیز بررسی رفتار شهروندی سازمان به عنوان یکی از عوامل مهم اثربخشی سازمان ها، تحقیقات اندکی در ایران و به طبع آن در بانک ملی انجام شده است .با در نظر گرفتن موارد فوق، بررسی جایگاه بانک ملی در بین رقبای بزرگ تجاری نشان می دهد این بانک در جایگاهی که شایسته نام بزرگترین بانک ایرانی باشد، قرار ندارد. بنابراین وجود شکاف میان وضع مطلوب و موجود، توجه به سبک رهبری و عملکرد نیروی انسانی را ضروری می سازد.
با توجه به پیشینه مطرح شده و لزوم توجه به رفتارهای فراتر از نقش و نیز اهمیت عوامل مؤر بر این رفتارها، این تحقیق در مدد بررسی میزان تأثیر رهبری خدمتگزار بر رفتار شهروندی سازمانی کارکنان بانک ملی شعب شهر رشت می باشد و به دنبال پاسخ به این سؤال است که :