پایان نامه با موضوع منابع طبیعی و استان مرکزی

شناخت قابلیت مقاومت و پایداری زمین، شناسایی شکست‌ها وگسل‌ها، شناسایی منابع طبیعی مصالح ساختمانی مانند سنگ و شن و خاک، شناسایی منابع کانساری به منظور بهره برداری اقتصادی، شناسایی خصوصیات زلزله خیزی شهرها.
مطالعات زمین شناسی و نتایج حاصل از آن کاربردهای متعددی در طرح ریزی شهری دارد. این کاربردها عموما به سه گروه کاربردهای فیزیکی، کاربردهای اقتصادی، کاربردهای فرهنگی تقسیم میشوند» (رهنمایی، 1387:78).
-« از نظر تحول زمین ساختی، حوضه آبریز اراک بین دو واحد زمین ساختی سنندج- سیرجان و ایران مرکزی و همچنین یک زیر واحد بنام هفتاد قله تقسیم میشود. دو گسل تلخاب و تبرته در شمال و جنوب این حوضه، آن را به قطعات و بلوکهایی تقسیم کردهاند. گسل تلخاب جداکننده بلوک آشتیان نراق از هفتادقله و گسل تبرته جداکننده هفتادقله از زون سنندج سیرجان است» ( انصاری، 3:1389). زیر واحد هفتاد قله را میتوان همچون رابطی، حد میان دو واحد ساختمانی فوق تفسیر نمود. مرز میان این واحدها (گسل تبرته) و همچنین مرز میان زیر واحد هفتاد قله با واحدهای اصلی در منطقه مورد مطالعه را گسل مشخص کرده است.
« قدیمیترین بلوک در حوضه را بلوک سنندج سیرجان (ارتفاعات جنوب اراک و ارتفاعات غربی جاده اراک فراهان) تشکیل داده است. که شامل آهک متبلور، اسلیت آهکی و آهک دولومیتی از زمان ژوراسیک تا پایان کرتاسه است و ممکن است دچار گسل خوردگی و دگرگونی شده و فاقد فعالیتهای آذرین و آتشفشانی باشد. بعد از آن بلوک هفتاد قله (مسیر کوه های هفتاد قله، کویر میقان اراک و فرمیهن) شامل سنگهای شیلی و ماسه سنگ تیره ژوراسیک و آهک کرتاسه است که فاقد پدیدههای دگرگونی است و شدیداً چین خورده و دارای تاقدیسها و ناودیسهای متوالی است و نظیر سنندج سیرجان فاقد فعالیت آتشفشانی است. بااین حال بلوک آشتیان نراق دارای فعالیت شدید آتشفشانی است و با توجه به سنگهای موجود، فعالیت شدیدی از زمان بعد از کرتاسه داشته است. واحد اخیر جوانترین بلوک در حوضه آبخیز دشت اراک است. با توجه به وضعیت گسل، درزه، چین خوردگی و خصوصاً چینه شناسی سه بلوک مشخص شده، پتانسیل آبی بلوک آشتیان نراق کمتر از بلوک سنندج سیرجان و بلوک اخیر کمتر از هفتاد قله است»( انصاری، 1389:4).
Widget not in any sidebars

– «از نظر پالئوژئوگرافی، نیمه جنوب غربی حوضه (واحد زمین ساختی سنندج- سیرجان ) در اثر رخداد تکتونیکی اواخر کرتاسه از قید دریاهای زمین شناسی خارج شده و از همان زمان تحت تاثیر دینامیک بیرونی قرار داشته است. اما نیمه شمال شرقی (واحد زمین ساختی ایران مرکزی) از دوره ائوسن تا پلیوسن جزئ حوضه رسوبی دریای کم عمق قم بوده و سرگذشت زمین شناسی مشابه آن داشته است.
– از نظر لیتولوژی، بیشتر ته نشستهای حوضه را دردرجه اول آبرفتهای کواترنری و پس از آن به ترتیب شیست و آهک کرتاسه زیرین، شیل و ماسه سنگ ژوراسیک زیرین و ایگنمبریت ائوسن تشکیل می دهند. آهک، مارن، ماسه سنگ، کنگلومرا، شیل و توف و… ازجمله سنگهای دوره های مختلف زمین شناسی هستند که در نقاط مختلف حوضه برونزد یافتهاند.
– از نظر ساختمان زمین شناسی، حوضه آبریز اراک از دو واحد بزرگ کوهستانی در حاشیه و دشت رسوبی در بخش میانی تشکیل شده است. در نقشه زمین شناسی 1:250000 چهارگوش قم، دشت اراک بصورت سیستم گرابنی دیده میشود که در امتداد دو گسل فرو افتاده است. علت بستهشدن واستقلال حوضه از حوضه قم احتمالا چین خوردن و بالا آمدن نهشتههای زمان پلیوسن حاشیه شرق حوضه و همزمان فرو افتادن دشت میانی در اثر جنبش اصلی رخداد تکتونیکی پاسادنین درعهد پلئیستوسن(700 هزار سال قبل) میباشد.
– امتداد طبقات و گسلهای عمده حوضه، موازی با محور اصلی واحدهای زمین ساختی حاشیه در جهت جنوب شرقی- شمال غربی میباشند. این پدیده ها انعکاس جابه جایی پلاتفرم های عربستان از جنوب غرب وسیبری از شمال شرق را نشان میدهند.
– رویداد بعد از فاز زمین ساختی پاسادنین در حوضه آبریز اراک با شروع یک فاز فرسایشی در پلیئیستوسن مشخص میباشد. ته نشستهای این دوره شامل آبرفتهای قدیمی، آبرفتهای جوان، کفههای رسی و نمکی میباشند که سطح نسبتا پهناوری از حوضه را فرا گرفتهاند.
– نیمه شمالی دشت اراک درعهد پلیئیستوسن( پس از استقلال حوضه)، احتمالابیش وکم تحت تاثیر جنبش های تکتونیکی جدید قرار داشته است. این عامل آبرفتهای قدیمی این بخش از دشت اراک را از مدفون شدن در زیر آبرفت های جدیدتر مصون نگه داشته است. دیده نشدن آبرفت های قدیمی در نیمه جنوب غربی دشت را باید ناشی از پایداری نسبی آن در این دوره و رسوبگذاری ممتد آبرفت دانست.
– واحد سنندج- سیرجان در ناحیه مطالعاتی، بیشتر شامل نهشتههای رسوبی ژوراسیک و کرتاسه و تودههای گرانیتی و دگرگونی مزوزوییک است و قسمت مرکزی حوضه (دشت) بیشتر از نهشته‌های کواترنر پوشیده شده است»(علایی طالقانی 78:1375).
«اسکلت اصلی حوضه آبریز کنونی اراک را باید همانند ویژگی‌های اساسی چهره ناهمواری‌های ایران، مدیون مهم‌ترین و آخرین حرکت زمین ساختی به‌نام پاسادنین در پلیستوسن دانست. به احتمال زیاد نهشته‌های آواری- آتشفشانی که در دوره پلیوسن در محیط رسوبی قبلی اراک تشکیل شده بودند، در اثر این رخداد تکتونیکی چین خورده و بالا میآیند.
در واقع ارتفاع قابل توجه رشته کوه‌های واحد سنندج- سیرجان و همچنین کوه‌های شمالی دشت اراک را باید مدیون رویداد پاسادنین دانست. لیکن وجود دو گسل تلخاب و تبرته در محدوده دشت اراک و احتمالا فعال شدن گسل تلخاب با فرونشینی کویر میقان همراه بوده و در اثر عملکرد این جنبش مانع از آن شد تا این بخش از حوضه رسوبی نیز مانند حاشیه کوهستانی بالا بیاید.
در نتیجه انعکاس متفاوت بخش میانی(بین دو گسل تلخاب و تبرته) و بخش حاشیه‌ای حوضه در مقابل تکتونیک پاسادنین به صورت بالاآمدگی حاشیه و فرو افتادگی بخش میانی جلوهگر می‌شود، که پیامد آن شکل گیری و استقلال حوضه رسوبی اراک (کویر میقان) در ابعاد کنونی آن می باشد»(مشهدی، 1379: 9).

شکل ‎3 2 : نقشه زمین شناسی

شکل ‎3 3 : نقشه سنگ شناسی
شرایط اقلیمی
«در شکلگیری اقلیم هر منطقه مقدار بارش نقش تعیین کنندهای بر عهده دارد چنان که از جمله عوامل مورد نظر انسانها از زمان اسکان اولیه تاکنون در انتخاب یا طراحی مسکن درجه حرارت و میزان بارش بوده که در این میان میزان بارش نقش مهمتری داشته است. براساس آمار میزان بارندگی سالانه اراک 5/341 میلیمتر است که در مقایسه با دیگر نقاط استان مرکزی بیشترین حد بارندگی را داراست. از لحاظ توزیع فصلی بارندگی، زمستان با 6/45 درصد کل بارندگی سالیانه پربارشترین فصل سال است و فصلهای پاییز و بهار با 28 و 5/25 درصد در مراتب بعدی قرار دارند، همچنین تابستان با تنها 9/0 درصد کل بارندگی کمترین بارش سالیانه را به خود اختصاص میدهد»(طرح محیط پایدار، 1385: 59).
«اراک در طول سال‌های طولانی اولیه مرطوب و سپس بشدت خشک شده و در سال 1975 بارندگی سالانه در ایستگاه اراک با 520 میلی‌متر به بالاترین حد خود و در سال 1986 به کمترین میزان با 200 میلی‌متر طی این دورده 22 ساله رسیده است»(طرح توسعه و عمران ناحیه اراک،1383: 11) .