همبستگی و سازگاری


Widget not in any sidebars
شکل 3-5- تعیین سری ماگمایی با استفاده از نمودارSiO2 در مقابل (Na2O + K2O )، Rickwood (1989) (علائم مشابه شکل 3-1).
3-4-2- نمودار K2O در برابر SiO2 Peccerillo and Taylor (1976)
این نمودار یکی از رایجترین نمودارهای مورد استفاده برای تعیین سریهای ماگمایی، سنگها میباشد. همانطور که در شکل(3-6) مشاهده میشود نمونههای مورد مطالعه در سری کالک آلکالن قرار گرفتهاند واز نظر مقدار پتاسیم دارای پتاسیم متوسط تا بالا میباشند.

شکل 3- 6- نمودار K2O در برابر SiO2، Peccerillo and Taylor (1976) (علائم مشابه شکل 3-1).
3-4-3- نمودار AFM، Irvin and Baragar (1971)
در این نمودار A = (Na2O + K2O)، F = (FeO + Fe2O3) و M = (MgO) بر حسب درصد وزنی آنها میباشد. مزیت این نمودار در استفاده از تعداد عناصر بیشتری برای بررسی سری ماگمایی است. اما در این نمودار میزان پتاسیم استفاده نشده است. همانطور که در شکل (3- 7) مشاهده میشود نمونهها متعلق به سری ماگمایی کالک آلکالن و تولئیتی میباشند.

شکل 3-7- نمودار AFM، Irvin and Baragar (1971) (علائم مشابه شکل 3-1).
3- 5- نمودارهای تغییرات
یکی از روشهای متداول بررسی روند تغییرات در عناصر اصلی، جزئی و عوامل موثر بر این روندها نمودارهای تغییرات میباشد. نمودارهای تغییرات حجم زیادی از اطلاعات عددی را گویا و خلاصه میکنند و به گونهای کیفی نشان میدهد. وجود همبستگی (مثبت یا منفی) میان هر کدام از عناصر و SiO2 و روند تغییرات در این نمودارها توسط فرایندهای ژئوشیمی کنترل میشود. از مهمترین این فرایندها میتوان ذوب بخشی، تبلور تفریقی، اختلاط ماگمایی و یا آلودگی پوستهای را نام برد که البته این فرایندها میتوانند به صورت ترکیبی نیز موثر باشند.
یک نوع خاص از نمودارهای تغییرات که در آن SiO2، MgO یا Mg# در امتداد محور X تعریف شده است نمودارهای هارکر نام گرفته است. در نمونههای مورد آنالیز، دامنه تغیرات SiO2 بیشتر از MgO است، همچنین نبود نمونههای الترامافیک و تغییرات نمونهها از مافیک به سمت حدواسط سبب شد تا در نمودارهای هارکر SiO2 به عنوان متغیر محور X انتخاب شود.
3-5-1- عناصر اصلی
نمودارهای Harker (1909)، عناصر اصلی برای سنگهای گابرویی و دیوریتی توده کوه پریشان در شکل (3-8) آورده شده است. همانطور که در این شکل قابل مشاهده است محتوی CaO ،Fe2O3 ،MgO و TiO2 با افزایش مقادیر SiO2 کاهش پیدا میکند و محتوی K2O و Na2O با افزایش مقادیر SiO2 افزایش مییابد. با توجه به روند تغییرات تدریجی و همپوشانی بین نمونهها ارتباط ژنتیکی آنها را میتوان نتیجه گرفت.
وجود همبستگی منفی بین SiO2 و اکسیدهایCaO ،Fe2O3 ،MgO و TiO2را میتوان به ورود این اکسیدها در کانیهای فرومنیزین مانند پیروکسن، آمفیبول، اکسیدهای آهن و تیتانیم نسبت داد که در مراحل اولیه تبلور از ماگمای والد این توده خارج شده و در ترکیب کانیهای ذکر شده قرار گرفتهاند و با پیشرفت تبلور مقادیر این اکسیدها کاهش مییابد.
روند تغییرات نزولی CaO با افزایش مقادیر SiO2 را نیز میتوان به حضور و شرکت آن در تبلور پلاژیوکلازهای کلسیکتر در مراحل اولیه تبلور و کاهش آن با پیشرفت تبلور تقریقی نسبت داد. همبستگی مثبت بین SiO2 و اکسیدهایK2O ، Na2O به دلیل عدم سازگاری این عناصر، در مراحل اولیه تبلور در ماگما باقی ماندهاند و با افزایش آنها در ماگما با پیشرفت تبلور در مراحل بعدی تبلور در ترکیب پلاژیوکلازهای سدیک تر و پتاسیک قرار گرفتهاند.
روند تغییرات Al2O3 تقریبا نزولی با شیب خیلی کم میباشد که میتواند به دلیل حضور Al در ترکیب انواع پلاژیوکلازها و فراوانی بیشتر در پلاژیوکلازهای کلسیکتر باشد.
با توجه به یکسان بودن مقادیر P2O5 در چند نمونه، ممکن است روند افقی آنها به خطای اندازهگیری نسبت داد شود.
شکل 3-8 – نمودارهای هارکر عناصر اصلی (علائم مشابه شکل 3-1).
3-5-2- عناصر جزئی
عناصرجزئی در تشخیص و تمایز فرایندهای سنگشناسی بیشتر از عناصر اصلی میتوانند راهنمای ما باشند. این عناصر به ندرت کانیهای خود را میسازند و بیشتر جایگزین عناصر اصلی کانیهای سنگ ساز میشوند.