میزان تحصیلات پاسخ دهندگان، ویژگی های جمعیت شناختی


Widget not in any sidebars
نمودار 4-1- توزیع درصد فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان ……………………………………………………………46
نمودار 4- 2- درصد فراوانی سن پاسخ دهندگان……………………………………………………………………………47
نمودار 4-3- توزیع درصد فراوانی میزان تحصیلات پاسخ دهندگان………………………………………………..48
فصل اول:
کلیات تحقیق
1- 1- مقدمه
از آنجایی که پویایی و تغییر از مهم ترین ویژگی محیط سازمان های امروزی است، حفظ و بقای سازمان ها زمانی محقق می شود که همگام با تغییرات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی خود را در مسیر توسعه و تحول بهبود بخشند. امری که تحقق آن کاری بسیار مشکل، ظریف و حساس است و تنها با بکارگیری ایده های نوین و پذیرش و پرورش استعدادهای خلاق و نوآور محقق می شود. اما عوامل زیادی وجود دارند که بر خلاقیت کارکنان اثر می گذارند(اسلاتر، هلت و اسلن، 2010) یکی از این موارد استرس است که از مسائل بسیار حاد در سازمان های امروزی است(نصیری، پیوسته و درخشان، 1391).
به عقیده براون و کوپر (1996) سه دسته از عوامل در بروز استرس شغلی نقش دارند: 1- عواملی که ریشه در تفاوت های فردی افراد دارند، 2- عواملی که ناشی از تفاوت های فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی هستند، 3- عواملی که ناشی از ویژگی های محیط کار هستند(به نقل از آقایی، جلالی، حسن زاده و اصلان، 1390). ویژگی های شخصیتی و جمعیت شناختی افراد از مهمترین عوامل دخیل در ایجاد تفاوت های فردی هستند که می توانند نحوه ادراک استرس و مقابله با آن را تحت تأثیر قرار دهند. در خصوص ارتباط بین ویژگی های جمعیت شناختی از قبیل جنسیت، سن، وضعیت تأهل و غیره با استرس مطالعات متنوعی انجام شده که نتایج آنها بیانگر آن است که برخی از ویژگی های جمعیت شناختی با استرس شغلی و نحوه تجربه استرس ارتباط معنادار دارند. در خصوص دسته دوم عوامل مرتبط با استرس نیز مطالعات متعددی انجام شده است که به خصوص نقش تغییرات در محیط اجتماعی در کلیه سطوح، اعم از جهانی، ملی، محلی، خانوادگی و فردی در بروز استرس مورد تأکید واقع شده است. دسته سوم عوامل استرس زا که بخشی از هدف این مطالعه است، مربوط به عوامل مرتبط با شغل و محیط کار می باشند.روانشناسان سازمانی عوامل استرس زای محیط کار را شناسایی کرده اند که از مهمترین آنها ویژگیهای نقش است(بامبر، 2006، به نقل از آقایی و دیگران، 1390). راسو آلتمایر (1377) نیز از مهمترین ویژگی های نقش ابهام و تعارض نقش را می دانند.
اگر چه هرکس در معرض خطر استرس قرار دارد اما ممکن است بعضی افراد نسبت به افراد دیگر استرس بالاتری راتجربه کنند. بنابراین می بایست متغیرهای دیگری (مانند تفاوت های فردی) در ارتباط بین استرس و پیامدهای آن دخیل باشند(عظیمی، سلیمی و حاجی پور، 1391). دسته ای از متغیرهای فردی که در رابطه بین فشارزاها و استرس نقش دارند باورهایی است که افراد نسبت به خود دارند. از میان این باورها خودکارآمدی به عنوان جزء اساسی نظریه شناختی – اجتماعی نقش قابل توجهی در مواجهه با موانع و گرفتاری ها دارد(لو، سیو و کوپر، 2008). خودکارآمدی به مهارت های افراد مربوط نمی شود بلکه به آنچه شخص باور دارد که تحت شرایط خاصی می تواند انجام دهد مربوط است. افراد مختلف با توانایی های یکسان و مشابه در شرایط مختلف بسته به پایین یا بالا بودن عقاید کارآمدی ممکن است ضعیف، متوسط یا خوب عمل کنند. بنابراین مهارت ها به راحتی تحت نفوذ شک و تردید فرد نسبت به خود قرار می گیرند. به همین خاطر یک فرد توانمند ممکن است به دلیل عدم اعتماد به توانایی و شایستگی خود به نحو مطلوبی عمل نکند(عظیمی و دیگران، 1391).
در این راستا در فصل حاضر ابتدا به بیان مسئله، ضرورت و اهمیت انجام تحقیق،اهداف، فرضیه ها، قلمرو مکانی، زمانی و موضوعی و تعاریف واژه های کلیدی پرداخته می شود و به ترتیب در فصول دوم تا پنجم به معرفی ادبیات موضوع، روش شناسی تحقیق، تجزیه و تحلیل داده ها و بحث و نتیجه گیری پرداخته خواهد شد.
1- 2- بیان مسئله تحقیق
امروزه خلاقیت در حکم رمز بقا و کلید موفقیت افراد و سازمان ها شناخته شده است. تحولات پرشتاب جهانی در علم و تکنولوژی، صنعت و مدیریت بسیاری از سازمان ها و شرکت های موفق جهان را بر آن داشته که اهداف، گرایش وعلایق خود را در جهت بکارگیری خلاقیت هدایت کنند(فلاح، بوداقی و دلنواز، 1391).
از سوی دیگر مسئله استرس یا فشارهای ناشی از شغل نیز یکی از مسائلی است که در چند دهه اخیر به عنوان معضلی بزرگ برای کارکنان بوده و زندگی عادی آنان را مختل کرده و آنها را رنج و عذاب داده است(حسنی، 1384). ابهام و تعارض نقش از مهمترین عوامل استرس زا می باشند که با اعمال فشار به افراد باعث کاهش سطح انرژی کاری، تضعیف عملکرد وظیفه و تمایلات خلاقانه می شوند( باباکاس، یاوس و آشیل، 2009). این در حالیست که معمولاً عوامل استرس زا مطلقاً و مستقیماً منجربه استرس نمی شوند، بلکه نحوه ادراک این عوامل توسط افراد است که در ایجاد استرس نقش اساسی دارند، بنابراین متغیرهای تفاوت های فردی ممکن است مرتبط با این درک باشند که باید در تحقیقات استرس شغلی توجه بیشتری به آنها شود. یکی از متغیرهای تفاوت های فردی خودکارآمدی است(لو ، سیو و کوپر، 2005). خودکارآمدی، اعتقاد فرد به توانایی خود برای موفقیت در یک وضعیت خاص است. به عقیده بندورا این اعتقاد، عامل تعیین کننده چگونگی تفکر، رفتار و احساس است(به نقل از سینگ و گیل ، 2014). یعنی فرد ممکن است علیرغم دارا بودن مهارت های لازم برای انجام یک عمل و علیرغم اشراف بر نحوه انجام آن عمل، به دلیل داشتن باورهای خودکارآمدی ضعیف، عملکرد ناموفقی داشته باشد(گنجی و فراهانی، 1388). افراد با کارآمدی بالا در موقعیت های فشارزا سطح فشار روانی خود را کاهش می دهند ولی افراد دارای خودکارآمدی پایین در مواجهه با تهدیدها، اضطراب بالایی را تجربه می کنند و عدم کارآمدی خود را گسترش می دهند و بسیاری از جنبه های محیطی را پر خطر و تهدیدزا می بینند که این امر می تواند موجب استرس و فشار روانی شود(کاظمی، 1388). از سوی دیگر، باورهای خودکارآمدی از جمله ملزوماتی است که برای داشتن انگیزه و تلاش برای انجام دادن فعالیت های بهره ورانه لازم و حتمی به شمار می آید(لوتانز و استاکویک و بریرا، 2000).
گفت و گوهایی با کارکنان شرکت توزیع نیروی برق مشهد صورت گرفت که بعضاً مشاهده شد برخی از کارکنان دقیقاً وظیفه ی خود را نمی دانند و یا با درخواست های ناسازگاری از افراد مختلف مواجه اند. از سوی دیگر مدیران از برخی از افراد زیر مجموعه خود در خصوص بهبود فرآیندها، روش های انجام کار و سرعت در پاسخگویی به واحدهای تابعه انتظارات بیشتری دارند که بخشی از این پیامدها را می توان در قالب خلاقیت و نوآوری کارکنان محقق ساخت. بنابراین انجام تحقیق حاضر به منظور آگاهی از سطح کارآمدی و ابهام و تعارض نقش و به ویژه اثر آنها بر خلاقیت می تواند زمینه را برای برطرف کردن موانع خلاقیت از این منظر در شرکت توزیع نیروی برق مشهد فراهم سازد.
1- 3- ضرورت و اهمیت انجام تحقیق
هر سازمانی برای نیل به اهداف خود احتیاج به منابع مختلفی دارد و بدون شک مهم ترین منبع در هر سازمانی نیروی انسانی شاغل در آن سازمان است. عوامل متعددی عملکرد افراد را در سازمان تحت تأثیر قرار می دهند، یکی از مواردی که رفتار سازمانی هر فرد را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد خلاقیت است(ی.دهقانی، م.دهقانی و مظاهری، 1392). در دوران حاضر به علت پویائی و پیچیدگی محیط رقابتی، نیاز سازمان ها به نیروی فکری و قوه خلاقانه کارکنان افزایش یافته است (افکاری و قنبری،1391). ضرورت وجود آن در سازمان ها تا حدی است که برخی منابع نبود خلاقیت و نوآوری را با نابودی سازمان در درازمدت یکی دانسته اند(فلاح و دیگران،1391).
از طرفی در دهه های اخیر فشار عصبی و روانی، بخش مهمی از زندگی عامه مردم را تشکیل می دهد و کمتر کسی می تواند از مواجه شدن با آن اجتناب کند، چنان که گروهی از صاحب نظران رفتار سازمانی قرن حاضر را یکی از پرفشارترین دوره ها، حتی قرن اضطراب و استرس نام گذاری کرده اند(پروا، 1370). عوامل استرس زا در محیط کار منجر به تغییرات روانی، فیزیکی و رفتاری منفی در کارکنان می شوند(جکسو بلیس، 1999). راس وآلتمایر(1377) معتقدند که با استفاده از نظریه ویژگی های نقش می توان به خوبى عوامل و مسائل مربوط به استرس شغلی را تبیین نمود. آنان استرس را محصول عدم تجانس و عدم هماهنگی بین انتظارات و خواسته های فرد با انتظارات و خواسته های سازمان می دانند و ابهام نقش و تعارض نقش را از مهمترین ویژگی های نقش معرفی کرده اند.
پروین (2001) خودکارآمدی را قضاوت افراد دربارۀ توانایی آنان در انجام یک وظیفه یا انطباق با موقعیتی ویژه می داند. بر اساس دیدگاه بندورا (1997) اگر فرد بر این باور باشد که می تواند به گونه ای مؤثر با فشارزاهای محیطی روبرو شود، دچار استرس و نگرانی نمی شود ولی اگر فرد بر این باور باشد که نمی تواند این فشارزاها را تحت کنترل درآورد خود را گرفتار استرس نموده و عملکردش مختل می شود. از این رو استرس به جای اینکه مستقیماً از تهدیدها و تقاضاهای محیط ناشی شود عمدتاً متأثر از باورهای خودکارآمدی فرد است(به نقل از گنجی و فراهانی، 1388).
یکی از وظایف مدیران در هر سازمانی این است که با حفظ و ارتقاء سطح خلاقیت کارکنان، حیات سازمانی خود را استمرار بخشند. این مهم زمانی امکان می یابد که آنها از عوامل اثرگذار و نیز عوامل تضعیف کننده خلاقیت مطلع باشند. اگرچه ابهام و تعارض نقش ممکن است اثر مخربی بر خلاقیت داشته باشند، اما همان طور که مطرح شد درک افراد از توانایی خود می تواند این اثر را تعدیل نماید. بنابراین از آنجایی که برخی از کارکنان شرکت توزیع نیروی برق مشهد با ابهام و تعارض نقش مواجه اند، وجود خودکارآمدی است که بسیار مهم جلوه می کند زیرا آثار منفی این دو متغیر را تضعیف می کند. لذا مدیران این شرکت نیز باید نسبت به سطح خودکارآمدی کارکنان و ابهام و تعارض نقش آنان در انجام وظایف کاری آگاهی داشته باشند و از طریق سازوکارهای مناسب به بهبود آنها بپردازند که این امر از طریق انجام مطالعات نظام مند ممکن می گردد. بنابراین انجام این تحقیق برای دستیابی به یافته های معتبر جهت اخذ تصمیم و اقدامات مدیریتی ضروری محسوب می شود.
1- 4- اهداف اصلی تحقیق
تعیین تأثیر ابهام نقش بر خلاقیت کارکنان حوزه ستادی شرکت توزیع نیروی برق مشهد.
تعیین تأثیر تعارض نقش بر خلاقیت کارکنان حوزه ستادی شرکت توزیع نیروی برق مشهد.
تعیین اثر تعدیل گری خودکارآمدی بر رابطه بین ابهام نقش و خلاقیت کارکنان حوزه ستادی شرکت توزیع نیروی برق مشهد.
تعیین اثر تعدیل گری خودکارآمدی بر رابطه بین تعارض نقش و خلاقیت کارکنان حوزه ستادی شرکت توزیع نیروی برق مشهد.