منابع تحقیق درباره آلودگی محیط زیست و توزیع جغرافیایی

دانلود پایان نامه

به طور کلی گیاهان دارویی بیشتر در نواحی معتدل می‌رویند، ولی برخی از تیره‌های گیاهی واجد گیاهان دارویی که گستردگی بیشتری نیز دارند، به نواحی گرمسیری و مدیترانه‌ای تعلق دارند. جایگاه گروهی یا جغرافیایی برخی از گیاهان دارویی شناخته شده در جهان عبارتند از: اروپا، منطقه‌ی مدیترانه، آسیای غربی و مرکزی، جنوب آسیا (شبه قاره‌ی هند)، آسیای شرقی و جنوب شرقی، آفریقا، آمریکا، استرالیا. توزیع جغرافیایی و پراکندگی گیاهان دارویی و ادویه‌ای در دو ناحیه‌گرمسیری و نیمه‌گرمسیری و ناحیه‌ی معتدل، نشانگر اقلیم مناسب برای کشت این گیاهان است (مجنون حسینی و دوازده امامی، 1386).

  • کشور کهن ایران از نظر گیاهان دارویی توانمندی کم‌نظیری دارد. از نظر تنوع گیاهی وجود بیش از 10000 گونه که 3000 گونه آن بومی و اختصاصی است، بیانگر غنی بودن فلور گیاهی کشور است. نکته جالب برای یک مقایسه‌ی ساده این‌که تعداد گونه‌های گیاهی که در ایران رویش دارند از تعداد گونه‌های گیاهی در تمام اروپا بیشتر است. از میان کتب و تعالیم پزشکی، می‌توان از اشخاص نامداری مانند محمد ابن زکریای رازی، علی ابن عباس، مجوسی، ابن سینا، ابن مندویه، ابن هندو و سید اسماعیل رازی یاد نمود. هم چنین اولین کتاب اطلاعات داروسازی توسط شاهپور سهل در دانشگاه جندی شاپور تدوین و به جامعه بشری عرضه گردید. ازجمله اقدامات در سالیان اخیر می‌توان به تهیه و تدوین فهرست گیاهان دارویی متداول در طب سنتی و فهرست عرقیات گیاهی متداول اشاره نمود (زرگری، 1369).
    2-1-1- مزایای استفاده از گیاهان دارویی
    کم بودن عوارض جانبی، عدم مقاومت پاتوژنی در برابر داروهای گیاهی در مقایسه با داروهای سنتزی یا شیمیایی، پایین بودن هزینه‌ی تولید آن‌ها، دسترسی آسان و عدم آلودگی محیط زیست از عوامل مهم استفاده از داروهای گیاهی در درمان عوامل میکروبی به حساب می‌آیند (Ahmad and Beg , 2002 ).
    ترکیب‌های ثانویه در گیاهان، به دلیل نقش حفاظت در مقابل عوامل بیماری‌زا یا انگل‌های گیاهی نظیر قارچ‌ها، باکتری‌ها، نماتدها و ویروس‌ها از اهمیت فراوانی برخوردار است. این ترکیبات که دارای خاصیت ضد باکتری، قارچی و ویروسی در برخی گونه های گیاهی می باشند، معروف به فیتوآلکسین‌ها هستند که وجود این ترکیبات یکی از دلایل درمان با داروهای گیاهی است (قاسمی، 1388).
    فرآیند تولید این نوع ترکیب‌ها به صورتی است که گیاه پس از حمله عامل بیماری‌زا و آلودگی به واسطه‌ی mRNA شروع به کد کردن ژن‌های آنزیم‌های بیوسنتزی می‌کند. سپس این ترکیب‌ها در سلول و بافت‌های اختصاصی ساخته می‌شوند و به تدریج غلظت آن‌ها افزایش می‌یابد. در نهایت این ترکیب‌ها می‌توانند از گستره‌ی هجوم عوامل بیماری‌زا، آفات و چراکننده‌ها ممانعت به عمل آورند. برای نمونه، وجود ایزو‌فلانوئیدها (گروه فنل‌ها)، و سزکوئی‌ترپن‌ها (گروه ترپن‌ها) در برخی از گونه‌های گیاهی، در مقایسه با سایر ترکیب‌های ثانویه از نقش فیتوآلکسینی مهم‌تری برخوردارند. شایان ذکر است که فیتوآلکسین‌ها قبل از آلودگی گیاهان به عوامل بیماری‌زا وجود نداشته ولی به سرعت طی چند ساعت پس از سرایت عامل بیماری‌زا، تولید شده، به محل آلودگی انتقال می‌یابند (قاسمی، 1388).
    توماس کریستی معتقد است که هر قدر پیشرفت علم، موجبات کشف آلکالوییدها و گلوکوزیدهای جدید و یا سنتز این مواد را فراهم سازد، هیچ‌گاه نخواهد توانست ارزش گیاهان تولید کننده‌ی ‌مواد مذکور را از بین ببرد و‌آن هم به این دلیل است که به کار بردن مواد مؤثره به صورت خالص، غالباً مسمومیت‌هایی به وجود می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آورد ولی با مصرف گیاهان مفید که مقادیر کمتری از مواد مذکور در بر دارند، هیچ‌گونه اثر سوئی در اعضای حساس بدن به وجود نمی‌آید و چون متعادل کردن اثر درمانی یک ماده‌ی مؤثره گیاهی که به حالت خالص به کار می‌رود، با افزودن ترکیبات مختلف، تقریباً به نحوی که مورد نظر است میسر نمی‌باشد، از این جهت امتیاز و برتری گیاهان در طبابت ، همیشه پایدار باقی خواهد ماند (زرگری، 1374).
    2-1-2- معایب استفاده از گیاهان دارویی
    یکی از معایب استفاده از داروهای گیاهی محدودیت دسترسی به برخی گونه‌های گیاهی در همه‌ی فصول سال است. از دیگر معایب این دسته داروها این است که زمان درمان با داروهای گیاهی بسیار طولانی بوده ودر حال حاضر تیمار با این منابع دارویی جهت کنترل بیماری‌های اپیدمیک مؤثر نمی‌باشد (قاسمی، 1388).
    اندام‌های خشک شده و مؤثر گیاهان حتی اگر دور از نور یا رطوبت و یا در شیشه‌های در بسته به مدتی طولانی قرار گیرند، از اثرات درمانی آن‌ها کاسته می‌شود و یا آن‌که انواع اسانس‌دار این گیاهان، به کلی عاری از اسانس می‌گردند که خود موجبات بی‌تأثیر شدن آن‌ها را در درمان بیماری‌ها فراهم می‌آورد و چون رعایت این امر در مورد گیاهان اسانس‌دار، کاملاً ضروری است و همواره باید دقت به عمل آید که که از انواع تازه‌ی آن‌ها استفاده گردد، از این جهت پیش‌بینی لازم جهت نگهداری مقدار کافی از بعضی گیاهان دارویی که در صورت کهنه شدن، اثرات درمانی خود را به طور کامل یا ناقص از دست می‌دهند، کاری بسیار مشکل است. از پرورش گیاهان، معمولاً با همه‌ی احتیاط‌های لازم که جهت تأمین شرایط ضروری، به عمل می‌آید، هیچگاه یک گیاه مشابه که میزان ماده‌ی مؤثره‌ی آن با نوع وحشی منطبق باشد، به بار نمی‌‌آید و این خود یکی از مشکلاتی است که در استفاده از گیاهان دارویی پیش می‌آید. به علت همین عدم انطباق نوع پرورش یافته با گیاه وحشی است که سنجش میزان ماده‌ مؤثره باید قبل از مصرف، در گیاهان انجام گیرد. زیرا اگر این گیاهان به مقادیر کم به کار روند ممکن است اثر درمانی ظاهر ننمایند و اگر به مقادیر نسبتاً زیاد مصرف گردند ممکن است به علت دارا بودن مقادیر زیادی از ماده‌ی مؤثره، خطراتی به بار آورند (زرگری، 1374).
    2-2- معرفی تاکسون مورد تحقیق
    جنس مرزه (Satureja) یکی از جنس‌های خانواده نعناعیان (Lamiaceae) متعلق به زیر خانواده Nepetoideae و قبیله Mentheaeمی‌باشد. از نظر فیلو ژنتیکی به جنس‌های Gonstscharovia و Calamintha، Acinos، Clinopodium و Micromeria نزدیک می‌باشد. مبدأ پیدایش Satureja دوران سوم زمین شناسی می‌باشد که از این دوران در رویشگاه‌های خشک گسترش یافته است. به عقیده پلینی نام Satureja از کلمه لاتین Satureja به معنی Saturate (اشباع شدن) گرفته‌ شده و این به دلیل استفاده از این گیاهان در غذا می‌باشد. جنس مرزه در حدود 235 گونه دارد. این جنس در بررسی گیاه‌شناسان مختلف به طور بسیار متفاوت ارائه گردیده و مرور بر منابع جدایی 17 جنس از آن نشان می‌دهد (Doroszenko, 1985). (Bentham, 1876) چهار جنس شاملCalamintha ، Gardoquia، Micromeria و Satureja را معرفی کرده است. بنتهام جنس‌های Clinopodium و Acinos را در جنس Calamintha ادغام نموده و در (Section) هایی تحت عنوان این جنس‌ها قرار داده است. در حالی‌که (Briquet, 1895-1897) تنها یک جنس را پذیرفته و همه گونه‌های متعلق به گروه را تحت عنوان Satureja معرفی می‌نماید. فلورهای مدرن اروپا و آسیا، چهار چوب کوچکتری برای جنس در نظر گرفته‌اند، مثلاً در فلور اروپا (Heywood & Richardson, 1972) پنج جنس متفاوت (Clinopodium ، Calamintha، Acinos، Satureja و Micromeria) و هم‌چنین در فلور‌های شوروی، چین، ترکیه و ایران با توجه به پراکندگی جغرافیایی جنس‌ها کم و بیش روش مشابهی به کار برده شده است. در جدیدترین بررسی انجام شده با استفاده از روش‌های مولکولی، روش محدودی برای این جنس تعیین شده و کلیه گونه‌های متعلق به آمریکا از جنس Satureja جدا و در جنس‌های Calamintha و Clinopodium قرار داده شده‌اند (Brauchler et al ., 2005).
    2-2-1 – بررسی جایگاه سیستماتیکی تاکسون مورد تحقیق
    جنس مرزه متعلق به سلسله‌ی گیاهان ، زیر سلسله‌ی امبریوفیت‌ها یا گیاهان آوند‌دار ، شاخه‌اسپرماتوفیت‌ها (گیاهان دانه‌دار)، بخش آنژیوسپرم‌ها (گیاهان نهان‌دانگان)، رده‌ی دولپه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای‌ها ، راسته‌ی لامیال ، تیره‌ی نعناعیان است (امید بیگی، 1384).
    2-2-2- خصوصیات ظاهری تیره نعناعیان
    گیاهان علفی،‌ درختچه‌ای یا درختی، ساقه اغلب در برش عرضی چهارگوش، اغلب دارای ایریدوئید و گلیکوزیدهای فنولیک. کرک‌ها سر غده‌ای، با روغن‌های اتری (از جمله ترپنوئیدها)، و ساده، غیر غده‌ای، در صورت وجود کرک‌های غیر غده‌ای معمولاً چند‌سلولی (و یک ردیفی) یا مخلوطی از کرک‌های چند‌سلولی و تک‌سلولی. برگ‌ها معمولاً متقابل، گاهی چرخه‌ای، ساده، گاهی لوب‌دار یا پاره پاره، مرکب شانه‌ای یا پنجه‌ای، کامل تا دندانه‌ اره‌ای، گوشواره وجود ندارد. گل‌آذین دارای محور اصلی نامحدود و شاخه‌های جانبی (انشعابات گرزنی) محدود، اغلب انبوه شده به صورت چرخه‌ای کاذب، انتهایی یا جانبی است. گل‌ها دو جنس، معمولاً دو طرفه، کاسبرگ‌ها معمولاً 5 عدد، پیوسته، کاسه شعاعی تا دو طرفه، لوله‌ای، فانوس مانند، یا قیف‌ مانند، پایا، گاهی در میوه بزرگ شده، گلبرگ‌ها معمولاً 5 عدد،‌ پیوسته، معمولاً 5 عدد، پیوسته، معمولاً 2 لبه، لوب‌ها همپوش است. پرچم‌ها 4 عدد، دی‌‌ دینام، گاهی تحلیل‌رفته به 2 عدد، میله‌ها متصل به جام، دانه‌های گرده سه شیاری یا شش شیاری هستند. برچه‌ها 2 عدد، پیوسته، تخمدان فوقانی، بدون لوب تا عمیقاً 4 لوبه،‌ 2 حجره‌ای اما به علت ایجاد دیواره‌های کاذب 4 حجره‌ای به نظر می‌آیند. تمکن محوری، خامه معمولاً در رأس تقسیم شده، انتهایی تا زیر تخمدانی، کلاله 2 عدد، ریز و ناپیدا در نوک شاخه‌های کلاله بوده، تخمک‌ها 2 عدد در هر برچه (یعنی در هر حجره ظاهری 1 عدد) هرکدام از پهلو چسبیده (چسبیده به دیواره کاذب کاملاً نزدیک به لبه‌های برگشته برچه)، با یک پوسته و مادر مولد تخمک با دیواره‌ی نازک است. میوه فندقه با 4-1 هسته، نیام 4 دانه‌ای نا‌شکوفا، یا شیزوکارپی که به 4 فندقچه یا 4 شفتچه می‌شکند، اندوسپرم اندک یا وجود ندارد .
    فرمول گل: شفت، 4 فندقچه‌ای، X , 5 , 2 + 3 , 2 + 2 , 2
    پراکندگی: عالم‌گیرند (جود و همکاران، 1382).
    گل‌های خوش‌نمای تیره‌ی نعناعیان توسط زنبورهای عسل، زنبورها، پروانه‌ها، بیدها، مگس‌ها، سوسک‌ها و پرندگان گرده‌افشانی می‌شوند. خمیده بودن لب بالایی جام دولبه معمولاً از پرچم‌ها و کلاله‌ها حفاظت می‌کند، در حالی که لب پایینی یک سکوی فرود را به وجود می‌آورد و اغلب خوش‌نما است. هنگامی که گرده‌افشان به دنبال شهد می‌گردد سر و پشت آن به گرده آغشته می‌شود. اما در جنس Ocimum و وابستگان آن پرچم‌ها چسبیده به لب پایینی قرار دارند و گرده‌ها بر روی سطح شکمی گرده‌افشان رسوب می‌کنند. اکثر گونه‌ها دارای بساک پیش‌رس‌اند و برون‌گشنی در آن‌ها رایج است. برخی از گونه‌های Lamium گل‌های بسته لقاح دارند. گونه‌های دارای میوه‌های شفتی معمولاً توسط پرندگان یا پستانداران پراکنده می‌شوند. فندقچه‌های برخی از گونه‌ها به وسیله‌ی باد یا به هم خوردن گیاه از کاسه‌ی پایا تکانده می‌شوند. فندقچه‌ها هم‌چنین می‌توانند به وسیله‌ی پرندگان خورده شوند یا به وسیله‌ی آب پراکنده شوند (جود و همکاران، 1382).
    2-2-3- اهمیت تیره نعناعیان
    این تیره شامل گونه‌های زیادی است که به خاطر تولید روغن‌های اسانسی یا استفاده از آن‌ها به عنوان ادویه از نظر اقتصادی با ارزش‌اند از جمله Mentha (پونه، نعناع)، Lavandula (اسطوخودوس)، Marrubium (فراسیون)، Nepeta (پونه‌سا)، Ocimum (ریحان)، Origanum (مرزنگوش)، Rosmarinus (رومارون)، Salvia (مریم‌گلی، سالوی)، Satureja (مرزه) و Thymus (آویشن). غده‌های چند گونه از Stachys خوراکی‌اند. Tectona یک درخت چوبی مهم است. جنس‌های زیادی از جمله Ajuga (لبدیسی)، Plectranthus، Clerodendrum، Callicarpa، Holmskioldia (کلاه‌ چینی)، Monarda (بلسان زنبور عسلی)، Pycnanthemum (نعناع کوهی)، Scutellaria، Salvia (مریم‌گلی) دارای گونه‌های زینتی هستند(جود و همکاران، 1382).
    2-2-4- جنس‌های مهم تیره نعناعیان
    این نوشته در مقالات و پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.