مقاله منابع طبیعی و عوامل محیطی

جوانهزنی بذر شامل فعالسازی متابولیسم، هضم مواد ذخیرهای و انتقال به جنین، تقسیم سلولی و رشد است. مشخص شده است که اسیدجیبرلین در این فرایند نقش اساسی را ایفا میکند و به عنوان تحریک کنندهای قوی و موثر در جوانهزنی بذر گونههای مختلف گیاهی پذیرفته شده است. سرمادهی مرطوب اغلب برای افزایش جوانهزنی بذور در حال خواب استفاده میشود و اعتقاد بر این است که مکانیسم عمل سرما به این صورت است که تعادل بین اسید جیبرلین و آبسیزیک اسید را بر هم میزند [8].
Widget not in any sidebars

شستشو برای برطرف کردن مواد بازدارنده محلول در آب موجود در پوسته و رویان بذر مورد استفاده قرار میگیرد. تیمارهای خراشدهی، شکافدهی بذر، استفاده از اسید سولفوریک به منظور برطرف کردن رکود مکانیکی و فیزیکی که ناشی از پوسته سخت میباشد، انجام میگیرد. در اثر این نوع تیمارها پوسته سخت بذر نازک شده و نفوذپذیری برای جذب آب و اکسیژن افزایش مییابد. همچنین چنانچه پوسته سخت بذر به عنوان یک عامل مکانیکی در برابر خروج ریشهچه عمل کند، این تیمارها باعث از بین بردن این نوع رکود در بذر میشود [55].
حسینی و همکاران [21] در آزمایش اثر دماهای 4، 8 و 12 درجهی سانتیگراد بر جوانه زنی بذور گیاه نوروزک، به این نتیجه رسیدند که بیشترین درصد و سرعت جوانه زنی بذور در دمای 4 درجه سانتیگراد ایجاد شد.
حاجبی و همکاران [13] در آزمایش اثر تیمارهای اسیدسولفوریک 98 درصد به مدت 15 و 30 دقیقه بر جوانه زنی بذور گیاه S. mirzaianiگزارش کردند که بیشترین سرعت و درصد جوانه زنی در بذوری که با تیمار اسید سولفوریک98 درصد به مدت 15 دقیقه قرار گرفته بودند، حاصل شد.
مدرس و همکاران [50] از تنظیمکنندههای رشد 2,4-D با غلظتهای mg/l (0، 1، 5/1، 2، 5/2 و 3) و Kin با غلظتهای mg/l (0، 1/0 و 3/0) برای رشد رویان گیاه نوروزک در محیط کشت MS استفاده کردند، که بهترین نتیجه با استفاده از mg/l 2 2,4-D همراه با mg/l 1/0 Kin در تکثیر گیاه نوروزک با استفاده از کشت رویان به دست آمد.
اکولوژی نوروزک
بررسیهای انجام گرفته توسط محققان و بومشناسان موید این نظریه است که گونههای گیاهی و جانوری به طور اتفاقی و تصادفی در مناطق مختلف پراکنده نشدهاند و عوامل محیطی و اقلیمی در این خصوص موثر بودهاند. به عبارت دیگر زیستگاه طبیعی و رویشگاه جانوران و گیاهان به وسیلهی پارامترهای ادافیکی و اقلیمی مشخص میگردد [39].
عرصههای منابع طبیعی با توجه به گوناگونی اقلیمی در آنها در ایران دارای توانمندیهای بسیاری در عرصه رویشگاهی میباشند. شناخت این توانمندیها در راستای بهرهوری مناسب از آنها میتواند راه را برای گسترش گونههای مناسب هر منطقه هموار کند [39].
با توجه به گونههای گیاهی در کشور ما، شناخت گونههای مرتعی بومی از اهمیت خاصی برخوردار است، چرا که در طی سالهای متمادی این گونهها با شرایط اقلیمی و ادافیکی هر منطقه سازگار شده و توانستهاند در برابر عوامل محیطی نظیر چرای دام مقاومت و به حیات خود ادامه دهند. گونههای گیاهی در مناطق خشک و نیمه خشک دارای تنوع خاص خود بوده و از این رو هر گونهای که در اینگونه مناطق بتواند قسمتی از علوفه مورد نیاز دام را در فصول مختلف تامین کند، حایز اهمیت است [39].
آفات و بیماری‌های نوروزک
بذر این گیاه به شدت مورد علاقه پرندگان، جوندگان و نیز حشرات است. قبل از سفت شدن بذر ملخ از آن تغذیه میکند و پس از رسیدن و سخت شدن توسط موشهای صحرایی جمع آوری و مورد تغذیه قرار میگیرد. انگل گیاهی سس در روی این گیاه دیده میشود و در هر منطقهای که حضور داشته، منطقه را به شدت آلوده کرده است. برگهای این گیاه نیز توسط حشرات از جمله ملخ مورد حمله قرار میگیرد [40].
گیاهان همراه
این گونه به همراه تیپهای گیاهیArtemisia-Ferula, Cuosinia-Astragalus, Artemisia-Cuosinia Artemisia-Salsola, Artemisia-Peterpyrum, Artemisia-Sieberi دیده میشود. سایر گونههای همراه با این گونه عبارتند از [40]:
Ephedra sp- Astragalus squarrosus- Alhagi caomelarum- Tamarix sp- Pteropyrum oucheri- Scariola orientalis- Erysimum crassicaule- Stipa sp- Acantholimon sp- Verbascum alcoides- Peganum harmala- Poa bulbosa- Amygdalus lycioides- Stipa barbata- Cousinia sp- Salsola tomentosa- Noaea mucronata- Prosopis stephoina- Kochia prostrata- Convolvulus sp- Artemisia scoparia- Phragmites sp- Launaea aconthodes- Iris songarica- sophora pachycarpa- Cousinia sp- Salsola aucheri- Eremurus persicus- tulipa sp- Stachys trinervis- Eryngium bungei.
مطالعات سیتوژنتیکی گیاه نوروزک
در رابطه با مطالعات سیتوژنتیکی این گیاه تنها گزارش مربوط به گزارش شمارش و تعیین نوع کروموزومها توسط حسینی [21] است. شمارش کروموزومی بیش از 50 سلول مریستمی انتهای ریشه در مرحله متافاز نشان داد که این گونه دیپلوئید با عدد کروموزومی X=11 بوده و دارای مجموعه کروموزمی 2n=2x=22 میباشد. همچنین آنالیز کاریوتیپ نشان داده است که این گونه دارای دو جفت کروموزوم متاسانتریک بزرگ و نه جفت کروموزوم سابمتاسانتریک میباشد [21].
مواد شیمیایی موجود در گیاه نوروزک
چهار دسته ترکیبات شیمیایی مهم گیاهی شامل آلکالوئیدها، ساپونینها، ترپنها و تاننها در این گیاه مورد بررسی قرار گرفته است. در اسانس این گیاه 17 نوع ترپن با درصدهای متفاوت وجود دارد. ترکیبات بورنئول 26٪، ایونول با 15٪ و 1 و 8 – سینئول با 9٪ بیشترین سهم را به خود اختصاص میدهند [35]، همچنین وجود شالکونی به نام بوتئین در برگ [37] و ریشه گیاه [17] گزارش شده است.در بررسیهای انجام شده بر روی بخش هوایی گیاه نوروزک وجود ترکیبات فلونوئیدی 5 – هیدروکسی 4 و 6 و 7 – تری متوکسی فلاون (I) و دی ترپن لابرانی (II) با روشهای اسپکتوفتومتری مشخص شده است [14].
بررسی ترکیبات شیمیایی بذر
چربیها و روغنها بخش مهمی از رژیم غذایی انسانها را تشکیل میدهند که بیشتر از 80 درصد آنها از منابع گیاهی تولید میشود [111]. برخی از اسیدهای چرب چند غیر اشباعی از قبیل لینولئیک و لینولنیک اسید که از گیاهان بهدست میآیند برای زندگی جانداران ضروری هستند. امروزه به خوبی مشخص شده است که بسیاری از جانداران از جمله انسانها میتوانند میزان اسیدهای چرب تک غیر اشباعی مورد نیاز بدن را از قندهای موجود در بدن بهدست آورند، اما به دلیل فقدان آنزیم مربوطه در بدن انسان، انسان قادر نیست اولئیک اسید (یک اسید چرب تک غیر اشباعی) را به لینولئیک و لینولنیک اسید تبدیل کند، بنابراین انسان ناچار است برای تامین اسیدهای چرب چند غیر اشباعی مورد نیازش، این گروه از اسیدهای چرب را به صورت مستقیم به رژیم غذاییاش اضافه کند تا بدن دچار کمبود این نوع اسیدهای چرب نشود [55].
لینولئیک، اولئیک، پالمیتیک و استئاریک از مهمترین اسیدهای چرب است که برای گیاهان مختلف مریم گلی گزارش شده است [109]. بیشتر بودن نسبت اسیدهای چرب غیراشباع به اسیدهای چرب اشباع یکی از ویژگیهای بارز خانواده نعناع میباشد [96].
ارزش و اهمیت گیاه نوروزک
خواص دارویی نوروزک
گزارشهای مختلفی در رابطه با خواص درمانی گیاه نوروزک وجود دارد. برای مثال مشخص شده است که عصاره آبی و الکلی ریشه این گیاه دارای خاصیت محافظتکنندگی عصبی در برابر ایسکمی فراگیر مغزی در موش میباشد. اختلال در خونرسانی به مغز سبب کاهش رسیدن اکسیژن و گلوکز به این بافت میگردد، این امر سبب اختلالات عصبی نظیر فراموشی، هزیان، اختلال تکلم و غیره میشود. داروهایی که سبب کاهش آسیبهای فوق گردند، در بهبود اختلالات ایسکمیک ایجاد شده متعاقب سکته مغزی نیز موثر خواهد بود [30].
طبق بررسیهای انجام شده با میکروسکوپ نوری- الکترونی عصاره ریشه و دانه این گیاه علیه ایسکمی ناشی از بستن چهار رگ، آثار محافظتی از خود نشان میدهد. همچنین وجود ترکیبات ساپونین و تانن در ریشه این گیاه باعث فعالیتهای ضدایسکمی و ضدهیپوکسی میشود. احتمال دارد تاثیر محافظتی بر سلولهای عصبی ناشی از وجود این دو ترکیب باشد [87].
بررسیهای فیتوشیمیایی نشان داده است که هر دو عصاره حاوی تانن بوده و علاوه بر آن عصاره برگ حاوی ساپونین نیز میباشد. عصاره آبی دانه به طور واضح سبب کاهش میزان آسیب سلولهای عصبی در ناحیه هیپوکامپ گردیده و به طور چشمگیری با ایسکمی مقابله میکند [87].