مقاله محیط زیست و توسعه پایدار و کشورهای درحال توسعه

3-5 ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA)
Widget not in any sidebars

منظور از ارزیابی اثرات زیست محیطی (Environmental Impact Assessment)، بررسی اثرات مثبت و منفی یک پروژه (طرح) و فعالیت های مرتبط با آن است. این ارزیابی باعث می شود که تصمیم گیران درک و شناخت بیشتری از یک پروژه مشخص به دست آورند. (زاهدی،1390،ص158)
EIA عبارت از ارزیابی کلیه اثرات پیامدهای زیست محیطی مربوط به هر پروژه و طرح عمرانی مورد نظر است. این ارزیابی می بایست در حد امکان به برآورد آمار و ارقام کلی برای اجزای انتخابی محیط زیست بپردازد و کیفیت کلی محیط زیست را پیش از اجرای طرح عمرانی، در حین اجرا و پس از اجرای آن نشان دهد. (لرستانی و چراغی،1386،ص645)
از پایان دهه 1960 میلادی، ارزیابی اثرات زیست محیطی به عنوان فعالیتی به منظور شناسایی و پیش بینی اثرات یک پروژه بر روی رفاه و سلامت انسان و نیز محیط بیوژئوفیزیکی، و به منظور بررسی و انتشار اطلاعات این اثرات مطرح و اجرای قانونی آن جایگاه ویژه ای در کشورهای مختلف داشته است.
در کشورهای توسعه یافته که در سطوح بالای توسعه اقتصادی قرار گرفته اند، با تفکر و اندیشه حفاظت محیط زیست و در نهایت ارتقاء کیفیت زندگی خود و از آن در مقابل اثرات ناسازگار و منفی فعالیت های اقتصادی اقدام می نمایند. در چنین محتوایی، مدیریت زیست محیطی در واقع نوعی محدودسازی و قانونمند نمودن فعالیت های اقتصادی ناسازگار برای محیط زیست در چهارچوبی قابل قبول به شمار می‎رود. در مقایسه با کشورهای توسعه یافته، چالشی که در برابر کشورهای درحال گذار توسعه و اقتصادهای در حال انتقال قرار گرفته، یافتن ابزارهایی است که توسط آن قادر باشند سیاست های زیست محیطی و اقتصادی را با یکدیگر تلفیق نمایند. یعنی از ابزارهایی استفاده شود که بهره برداری از منابع بسیار اندک را در راستای توسعه کنترل و واکنش های متغیر واحدهای مختلف اقتصادی را مجاز نمایند. جستجو برای یافتن ابزارهای مدیریت محیط زیست در کشورهای درحال توسعه، خود نوعی جستجو برای ابزارهای توسعه پایدار به شمار می رود. (منوری،1387،صص2و3)
بنابراین، استفاده از بهترین تکنیک ها و راه حل های موجود بدون خرج اضافی می تواند بهترین انتخاب از نظر مسائل زیست محیطی و دست یابی به توسعه پایدار باشد. (میرجلیلی،1388،ص40)
ارزیابی یکی از راه های مقبول برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار است و می تواند به عنوان یک ابزار برنامه ریزی قرار گیرد. ارزیابی قادر است که نیازهای اطلاعاتی مختلفی را برآورده سازد. (منوری و شریعت،1375،ص5)
ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA)، فعالیتی است که حتماً باید قبل از شروع پروژه انجام شود. فرایند ارزیابی زمانی آغاز می گردد که پیشنهاد اجرای پروژه خاصی به دولت یا مقامات تصمیم گیرنده ارائه شود. در این هنگام بایستی مشخص گردد که پروژه مزبور و فعالیت های مرتبط با آن چه میزان بر جامعه اثر می‎گذارند و قلمرو نفوذ و دامنه برد آن اثرات تا چه حد است. (شمس السادات زاهدی،1390،ص 159)
در واقع، ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA)، یکی از روش های بررسی و ارزیابی تبعات مثبت و منفی و همچنین مدیریت و برنامه ریزی توسعه گردشگری قبل از اجرا می باشد. این ارزیابی یکی از مؤثرترین روش هایی است که به تأیید یک پروژه کمک می کند و در صورت تأیید، تضمینی برای پایدار بودن آن است. به بیان مناسب تر، ارزیابی آثار محیط زیستی می تواند میزان مصرف منابع و پسرفت محیط زیستی و اختلالات اجتماعی (که اغلب با توسعه اتفاق می افتد) را کاهش دهد. (شاکری،1386،ص3)
با توجه به اثرات تخریبی و بعضاً غیرقابل جبران و بسیار پرهزینه بسیاری از پروژه های توسعه، ارزیابی زیست محیطی به عنوان یک ابزار مدیریت محیط زیست برای دستیابی به توسعه پایدار از سال 1373 در کشور ایران جایگاه قانونی یافته و بر اساس مصوبات شورای عالی حفاظت محیط زیست ایران، تعداد پروژه هایی که ملزم به ارزیابی زیست محیطی گردیده اند، رو به افزایش می باشد. (منوری،1387،ص2)
در حال حاضر در ایران هدف نهایی ارزیابی زیست محیطی، دستیابی به توسعه پایدار در قالب برنامه های اقتصادی هماهنگ با اصول حفاظت از محیط زیست و ممانعت از تخریب و تهی سازی منابع تجدید شونده و غیرقابل تجدید می باشد. از این رو، برای حل بنیادی مشکلات بحرانی محیط زیست می باید دیدگاه های کلان و زیربنایی توسعه منطبق با قانونمندی های حفاظت محیط زیست طراحی شود و هرگونه سیاست گذاری و برنامه ریزی های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آینده کشور بر شالوده حفاظت محیط زیست، منابع طبیعی و بهره وری خردمندانه از این منابع با نگرش ایجاد تعادل و متناسب بین قانونمندی های محیط زیست و توسعه پایدار، صورت گیرد. (منوری،1383،ص10)
در کشور ایران نیز نظیر دیگر کشورها، رشد شهرنشینی و تبدیل تدریجی نواحی روستایی و جوامع کشاورزی به مناطق شهری باعث دگرگونی روابط و مناسبات انسانی با محیط زیست پیرامون آن شده است. این تغییرات باعث برهم خوردن تعادل محیط زیست گردیده است. لذا تدوین و اجرای قوانین ومقررات برای حفظ و بهبود محیط زیست و مدیریت منابع طبیعی بیش ازپیش ضرورت یافته است.
با توجه به لزوم رسیدگی به معیارهای حفاظت محیط زیست در برنامه ها و سیاست های توسعه گردشگری، به نظر می رسد در مورد طرح های توسعه گردشگری پیش از هر چیز ارزیابی آثار محیط زیستی (EIA) باید در دستور کار قرار گیرد. (شاکری،1386،ص3)
به طور کلی ارزیابی 5 فعالیت عمده را دربر می گیرد :
شناسایی بالقوه پیامد
پیش بینی و اندازه گیری پیامد
تفسیر و ارزشیابی پیامد
شناسایی نیازهای پایش و مراقبت
نتایج ارزیابی پیامد (گیبسون،1384،ص23)
3-6 اهداف ارزیابی اثرات زیست محیطی
مهم ترین هدف انجام ارزیابی اثرات زیست محیطی، اطمینان یافتن از رعایت سیاست ها و اهداف تعیین شده در برنامه ها و فعالیت های یک طرح یا پروژه در راستای ضوابط، معیارها، قوانین و مقررات زیست محیط دولتی می باشد. از این رو، یک گزارش ارزیابی باید شامل کلیه مباحث مربوط به اثرات مهم و برجسته یک پروژه پیشنهادی بوده و با ارائه گزینه های منطقی و مقبول که دارای حداقل اثرات و دربرگیرنده کلیه شرایط ارتقاء کیفیت محیط زیست انسان ها باشد، حداکثر اعتماد و اطمینان را در سطوح تصمیم گیرندگان و مردم ایجاد نماید. اهداف ارزیابی اثرات زیست محیطی را می توان در این زمینه ها خلاصه نمود :
– محو و ترمیم خسارات وارده بر محیط زیست
– افزایش سطح آگاهی جامعه
– استفاده از نظرات عموم جامعه درفرایند تصمیم گیری