مقاله محصولات کشاورزی و گیاهان دارویی

دانلود پایان نامه
  • عصاره آبی برگ گیاه نوروزک تاثیر خوابآور و شلکننده عضلات بر موش داشته است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داده است که عصاره جوشانده آبی این گیاه خوابآور است [83]. در مطالعهای حسینزاده [19] اثرات عصاره برگ نوروزک را بر روی تغییر شکل بعضی آنزیمها در جگر موش مورد بررسی قرار داده و نتیجه گرفته است که عصاره رقیق شده روی آنزیم نشان داده نمیشود و در صورت بالا بودن در آنزیم خودش را نشان میدهد.
    عصاره جوشانده برگ گیاه ضد التهاب حاد و مزمن است. عصاره آبی و الکلی دانه و برگ گیاه نوروزک، مانند تترازول دارای فعالیت ضد تشنجی هستند و ممکن است این اثر در کنترل صرع، موثر باشد. همچنین عصاره آبی و الکلی برگ، به طور قابل ملاحظهای از توسعه و انتشار زخم معده ناشی از اتانول و اسیدکلریدریک در موش ممانعت مینماید و کارایی آن مشابه داروی سوکرالفات میباشد. همچنین تجویز خوراکی عصاره آبی برگ با جلوگیری از ترشح اسید اثر محافظت روی معده دارد [83]. همچنین فدیشه ای و همکاران اثر سمیت عصاره نوروزک را بر روی میگوی آب شیرین مورد بررسی قرار دادهاند [36].
    حداد خداپرست و همکاران [18] با بررسی امکان استفاده از برگ نوروزک و عصاره آن در افزایش ماندگاری خیار در سردخانه به این نتیجه رسیدهاند که استفاده از عصاره رقیق برگ نوروزک اثر قابل توجهی بر افزایش ماندگاری خیار در سردخانه دارد.
    خواص ضد میکروبی نوروزک
    فضلی بزاز و پیشقدم [38] اثرات ضد باکتریایی نوروزک را مطالعه نمودهاند و با بررسی میزان عصاره برگ نوروزک بیان کردند که اثرات جهشزایی و ضدباکتریایی متفاوتی مشاهده شده است. عصاره و اسانس برگ گیاه نوروزک دارای خواص ضد میکروبی قابل توجه است. اثر اسانس آن برCandida albicans با داروی ضد قارچی کلوتریمازول، که امروزه به طور وسیع در درمان عفونتهای کاندیایی استفاده میشود، قابل قیاس است. خاصیت ضد میکروبی در ریشه این گیاه نیز گزارش شده است [49].
    خواص آنتی‌اکسیدانی گیاه نوروزک
    فعالیت آنتیاکسیدانی عصاره متانولی برگ گیاه نوروزک با آنتی‌اکسیدان تجاری BHT (بوتیل هیدروکسی تولوئن) برابری دارد و این ویژگی به حضور متابولیتهای ثانویه از نوع شالکونها نسبت داده شده است [37]. عصاره ریشه نوروزک نیز دارای فعالیت آنتیاکسیدانی است که ترکیبی از عصاره ریشه گیاه نوروزک با BHT اثرات مشابهی در جلوگیری از اکسیداسیون روغنها دارد. همچنین عصاره ریشه در غلظت‌های بالا دارای مقاومت حرارتی بیشتری نسبت به BHT و آلفاتوکوفرول است. بخش آنتی‌اکسیدانی فعال موجود در ریشه نوروزک بوتئین می‌باشد [17].
    خواص غذایی نوروزک
    در دانه این گیاه پایا مواد مختلفی نظیر روغن، پروتئین، فیبر، رطوبت، خاکستر و اسیدهای چرب اندازهگیری و شناسایی شده است. مغز دانه آن حاوی 50 تا 56 درصد روغن و 32 درصد پروتئین است که برای طباخی و خام خواری انسان مطلوب است. طباطبایی [35] با بررسی اثرات آنتی‌اکسیدانی اسانس و عصاره گیاه نوروزک بیان میکند، به جای افزودنیهای شیمیایی برای نگهداری مواد غذایی میتوان از عصاره گیاه نوروزک استفاده نمود.
    جمع‌آوری بذر نوروزک توسط ساکنین محلی و تغذیه از آن به عنوان آجیل نشان میدهد که ارزش غذایی این گونه برای ساکنین محلی شناخته شده است. پوست دانه نوروزک حاوی مواد موسیلاژی یا پلی ساکاریدی همراه با مقداری پکتین میباشد. پوشش موسیلاژی از ارزش غذایی بالایی برخوردار می‌باشد و در تهیه غذاهای کم انرژی و در صنایع غذایی و دارویی کاربرد فراوان دارد [30].
    مهم‌ترین کاربرد دانه در قدیم در منطقه کاهک سبزوار به عنوان افزودنی نان بوده است، چرا که اضافه کردن آن به آرد سبب بهبود طعم و ماندگاری نان نسبت به نان معمولی می‌شود. این ویژگی به موسیلاژ، پکتین و روغن دانه مربوط می‌شود. این مواد از بیات شدن نان جلوگیری میکند [16].
    رنگ و بوی این روغن طی چند ماه نگهداری در شرایط محیط تغییر نمی‌کند. اندیس پراکسید صفر چند ماه پس از استخراج روغن به دست آمده، نمایانگر مقاومت در برابر تندی و عوامل اکسید‌کننده است. مقایسه ویژگی این روغن با دانه سویا که به محض استخراج دارای پراکسید می‌باشد، بسیار جالب توجه است. در مجموع اندیس پراکسید بسیار پایین، مقدار کم اسیدهای چرب آزاد و وجود آنتی‌اکسیدان قوی در دانه سبب افزایش ماندگاری روغن دانه نوروزک نسبت به روغن دانههای دیگر می‌شود، از طرفی نیاز به افزودن رنگهای سنتزی ندارد، چون خود روغن دارای رنگ شفاف است [33].
    همچنین برخلاف روغنهای نباتی دیگر، در آزمایشهای فیتوشیمیایی هیچ نوع ماده سمی مانند قندهای نفخآور، گلیکوزیدهای سیانوژیک و آلکالوئیدها مشاهده نشده است. این در حالی است که سویا حاوی مواد نفاخ است و پنبهدانه دارای موادی است که سبب عقیم شدن دام و انسان میشود. میزان پروتئین در دانه کامل بیش از 19 درصد و در مغز دانه حدود 32 درصد گزارش شده است که این رقم از نظر کمی قابل ملاحظه است [33].
    پروتئین دانه نوروزک فاقد مواد نفخ‌زا آنتی‌پپسین، آنتی‌تریپسین و گلیکوزیدهای سیانوژن میباشد. به همین دلیل هزینههای استخراج و آمادهسازی پروتئین این دانه به مقدار زیادی کاهش مییابد. همچنین قرابت زیاد بین اسیدآمینه در دانه نوروزک و شیر وجود دارد، بنابراین می‌تواند در تهیه شیر خشک مورد استفاده قرار گیرد [33].
    ضریب هضم پروتئین دانه نوروزک بسیار بالا است. از مهم‌ترین فاکتورهای ارزیابی مربوط به پروتئینهای گیاهی در تغذیه انسان فاکتور ضریب هضم است که در پروتئین خام دانه نوروزک بیش از 90 درصد میباشد. حال آنکه این ضریب در سویا کمتر از 30٪ است. بنابراین می‌توان پروتئین خام این گیاه را بدون هیچگونه فرایندی در نغذیه انسان و تهیه فراوردههای گوشتی از قبیل سوسیس و کالباس استفاده نمود [33].
    تنوع ژنتیکی
    تنوع آب و هوا و شرایط اکولوژیک مختلف، باعث تنوع و غنای گیاهان دارویی در سراسر ایران شده است. بررسی تنوع ژنتیکی در گیاهان از جنبه‌های مختلفی حائز اهمیت است. پیش شرط استفاده از ذخایر توارثی، شناسایی و مطالعه تنوع ژنتیکی صفات مختلف در آنهاست. کاهش تنوع ژنتیکی علاوه بر اینکه بازدهی برنامه اصلاحی را کاهش می‌دهد، باعث ایجاد یکنواختی ژنتیکی در مزارع و آسیب‌پذیری شدید محصولات کشاورزی، در برابر آفات و بیماریها و تنش‌های محیطی میگردد. خویشاوندان وحشی و بومی، یک منبع بالقوه و با ارزش از تنوع ژنتیکی هستند که اخیراً توجه به‌نژادگران به آن معطوف شده است [12].
    مهم‌ترین عیب استفاده از جمعیت‌های بومی گیاهان دارویی، ناهمگن بودن جمعیتها از نظر مورفولوژیک، فنولوژی و ترکیبات شیمیایی می‌باشد. در صورتی که بخواهیم یک گیاه دارویی جدید را وارد صنعت کنیم دو روش وجود دارد: روش اول استفاده از گیاهان در رویشگاه طبیعی، که در این روش در حد متناسب با پتانسیل تولید، بهره‌برداری از گیاهان موجود در رویشگاه انجام میگیرد. اما با توجه به ناهمگنی جمعیتهای گیاهی و حضور انواع تیپ‌های مختلف شیمیایی، باید با بررسی تنوع موجود در طبیعت و تهیه نقشه‌های پراکنش تیپهای شیمیایی، رویشگاههای واجد تیپ مورد نظر مشخص گردد [55].
    اما در این روش میزان تولید تیپ شیمیایی مورد نظر کم بوده و به صورت بلند مدت جوابگوی بازار نخواهد بود. به منظور بهره‌برداری پایدار و حفاظت از ذخایر ژنتیکی گونههای دارویی بایستی از روش دیگری استفاده شود. بنابراین این ضرورت احساس میشود که نسبت به اهلی سازی و وارد نمودن گونههای مذکور به سیستمهای کشاورزی اقدام نمایند [55]. انتخاب بهترین تیپ شیمیایی در بین جمعیتهای طبیعی هر گونه از گیاهان دارویی، اولین، مهمترین و البته پرهزینهترین مرحله در طی روش دوم (اهلی سازی گیاهان) میباشد [91].
    اطلاعات درباره ساختار ژنتیکی جمعیتهای گیاهان دارویی کم است، ولی آگاهی از خصوصیات فنوتیپی و فیتوشیمیایی که خصوصاً در ارتباط بیواسطه با ساختار مذکور قرار دارند، سرعت انتخاب را افزایش داده و کارایی آن را بالا میبرد. تنوع زیاد در جمعیتهای وحشی گیاهان دارویی باعث شده است که انتخاب جمعیت یا تک بوته از میان این جمعیتها، پر استفادهترین روش اصلاحی در فرایند اهلی ساختن و زراعی کردن آنها باشد. در روش رایج، گیاهان از مناطق اکولوژیک متفاوت جمع آوری شده و از نظر ویژگیهای ژنتیکی (مورفولوژیک، مولکولی، سیتوژنتیک و فیتوشیمیایی)، کاملاً مورد بررسی قرار میگیرند. بهینهسازی تولید بر پایه این بررسی (انتخاب ژنوتیپ برتر) سنگینترین و پرهزینهترین مرحله است. به همین دلیل بهتر است که فرایند مذکور با همکاری کشت و صنعتها و بهطور تخصصی انجام گیرد [95].
    ضرورت حفظ ذخایر ژنتیکی
    با توجه به افزایش جمعیت و به دنبال آن بالا رفتن نیازهای غذایی، دارویی، بهداشتی و … نقش گیاهان در برآورده کردن این نیازها بسیار حائز اهمیت است. در مواجهه با این نیازها حفظ و ذخیره منابع ژنتیکی گیاهی از سراسر جهان لازم و ضروری است. دخالت انسان در طبیعت، چرای بیرویه دام، از بین رفتن جنگلها و توسعه راهها و شهرسازی دلیلی بر حذف این منابع ژنتیکی با ارزش از این کره خاکی است [30].
    امروزه مسئله حفاظت از گونههای دارویی و معطر به دلیل گرایش به گیاه درمانی و بازار رو به گسترش گیاهان دارویی مورد توجه زیادی قرار گرفته است. بررسی ها نشان میدهد هنوز بخش عظیمی از گونههای دارویی و معطر از طبیعت جمع آوری میشود که موجب تخریب بیرویه جمعیتهای وحشی این گیاهان شده است [75].
    طبق برآوردها 34000 گونه گیاهی یا 8 درصد فلور گیاهی جهان در معرض خطر فرسایش و تخریب قرار دارند. مهمترین عواملی که باعث انقراض گونههای دارویی شدهاند از بین رفتن و تخریب رویشگاهها و تبدیل شدن رویشگاهها به زمینهای کشاورزی، سیستمهای مدرن کشاورزی، روشهای ناپایدار برداشت و برداشت بیرویه و غیر کنترل شده میباشد [75 و 85].
    البته همهی گونههای گیاهی و دارویی به یک نسبت در معرض انقراض قرار ندارند. در واقع گونههای دارویی که بیشتر مورد توجه بازار هستند، کلیه گونههای وحشی که نیازهای اکولوژیکی خاص و در نتیجه دارای پراکنش محدود هستند، سرعت تکثیر و رشد کندی دارند و اندامهای تولید مثلی آنها (گل، میوه و بذر) یا اندامهای مستقر کننده آنها مانند ریشهها و ریزومها، مصرف دارویی داشته باشند، در اثر برداشت بیرویه بیشتر در معرض خطر انقراض میباشند [69؛ 76 و 85].
    خوشبختانه در چند دهه اخیر شاهد تلاشهای جدی از طرف سازمانهای بین المللی به منظور جلوگیری از انقراض گونههای گیاهی هستیم. از جمله عملکردهای انجام شده در زمینه نگهداری گونه های گیاهی، ایجاد بانکهای ژن گیاهی و نگهداری بذور گیاهان در شرایط مناسب برای میانمدت و یا زیر صفر برای مدتهای طولانیتر میباشد [1]. در شرایط یاد شده، بذرها پس از مدتی قوه نامیه خود را از دست میدهند که برای جلوگیری از نابودی آنها، نیاز به بازکشت بذور میباشد.
    این نوشته در مقالات و پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.