مقاله رایگان درمورد مناطق حفاظت شده استان و جاذبه های اکوتوریستی

مناطق کوهستانی زیستگاه کل و بز و مناطق تپه ماهوری زیستگاه گونه حمایت شده قوچ و میش ارمنی می باشد و مناطق دشتی نیز به سبب تغییر نوع کاربری زمین از جانب روستائیان به صورت کشت باغات انگور درآمده است . (گونه های جانوری ) منطقه حفاظت شده لشگردر به سبب سیمای کوهستانی عدم دسترسی سهل و آسان به تپه ماهورهای قابل توجه و پوشش گیاهی نسبتا مناسب از دیرباز وحوش قابل ملاحظه ای بوده است گرچه جمعیت آنان در سالیان اخیر سیر نزولی شدید را طی کرده است اما پس از اعلام به عنوان حفاظت شده و حفظ و حراست آن احیاء جمعیت وحوش روند مطلوبی را طی نموده است .
منطقه حفاظت شده لشگردر با وسعتی در حدود 16000 هکتار در شرق و جنوب شرقی ملایر قرار دارد این منطقه به سبب ویژگیهای طبیعی دارای تنوع گیاهی و جانوری مناسبی بوده و از اکوسیستمهای پویا و کمتر دست خورده استان همدان محسوب می شود بلندترین ارتفاع منطقه 2758 متر از سطح دریا ارتفاع دارد . این منطقه به جهت برخوردار بودن از شرایط لازم ابتدا در بهمن ماه سال 1363 به عنوان منطقه شکار ممنوع و سپس به جهت بهبود شرایط اکو لوژیکی و خصوصا زیستی در اسفندماه سال 1369 با جهد کوشش مجموعه پرسنل اداره کل حفاظت محیط زیست همدان با تصویب شورایعالی حفاظت محیط زیست عنوان منطقه حفاظت شده را از آن خود کرد . این منطقه به لحاظ موقعیت طبیعی و توپوگرافی دارای سه وضعیت کوهستانی,تپه ماهوری و نسبتا دشتی می باشد .مناطق کوهستانی زیستگاه کل و بز و مناطق تپه ماهوری زیستگاه گونه حمایت شده قوچ و میش ارمنی می باشد و مناطق دشتی نیز به سبب تغییر نوع کاربری زمین از جانب روستائیان به صورت کشت باغات انگور درآمده است . (گونه های جانوری ) منطقه حفاظت شده لشگردر به سبب سیمای کوهستانی عدم دسترسی سهل و آسان به تپه ماهورهای قابل توجه و پوشش گیاهی نسبتا مناسب از دیرباز منظره قابل ملاحظه ای بوده است گرچه جمعیت آنان در سالیان اخیر سیر نزولی شدید را طی کرده است اما پس از اعلام به عنوان حفاظت شده و حفظ و حراست آن احیاء جمعیت روند مطلوبی را طی نموده است
Widget not in any sidebars

سلامت طبیعت بکر، لشگردر، ملایر به عنوان یکی از مناطق حفاظت شده استان همدان با دخل و تصرف انسانی نظیر استخراج و فعالیت معدنی و ایجاد شهرک صنعتی تهدید می شود. منطقه حفاظت شده لشگردر با وسعت 16 هزار هکتار و با ارتفاع 2758 متر از سطح دریا در استان همدان واقع شده و به لحاظ طبیعت مساعد از نظر آب پوشش گیاهی و شرایط اقلیمی زیستگاه مناسبی برای جانوران و پرندگان بوده است. منطقه لشگردر درشرق و جنوب شرقی شهر ملایر و در 90 کیلومتری شهر همدان با مساحتی بالغ بر 24326 هکتار است. لشگردر از لحاظ شرایط و توان اکولوژیکی با وجود چشمه های آب دایمی زیستگاه های مختلف کوهستانی ارتفاعات صخره ها و دره های متعدد محل مناسبی برای زیست انواع پستانداران خزندگان پرندگان است که در منطقه در توازن و تعادل زیستی به سر می برند. به گزارش ایرنا مسوول حفاظت منطقه لشگردر ملایر گفت: منطقه حفاظت شده لشگردر از دو رشته کوه بزرگ با رگه های سنگی تشکیل شده و ارتفاعات منطقه شامل کوه سرده کوه آهنگران و ارتفاعات موسوم به شیر و پلنگ و کوه هولارسون کله بید است.، عبدالله یاری، اظهار داشت: منطقه شامل دره های متعدد است که هر یک با پوشش و ویژگی خاص خود به زیبایی و غنای منطقه افزوده اند. وی ادامه داد: دره اول و دوم و صخره شیر و پلنگ رویشگاه درختانی چون انجیر و بادام وحشی است و دره ریواس واقع در قسمت شمالی منطقه دره های سماق دره معدن و دره غار بین ارتفاعات آهنگران با داشتن درختان سماق از دیگر دره های منطقه هستند. وی گفت:چشمه های دایمی منطقه عمده منابع آب منطقه و تامین کننده یکی دیگر از نیازها و فاکتورهای زیستی محسوب می شوند. به گزارش ایرنا سرپرست محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست استان همدان نیز گفت: دخالت بی مورد انسان به شکل مختلف مناطق حفاظت شده، لشگردر، ملایر و گونه های جانوری آن را تهدید می کند.، سید عادل عربی، وجود پادگان مالک اشتر معدن سرمک آهنگران و شکار غیر مجاز را مهمترین عوامل تهدید کننده این مناطق عنوان کرد. وی شخم بی رویه چرای بی رویه دام زراعت در منطقه و ورود غیر مجاز عشایر به مناطق حفاظت شده را از دیگر مشکلات برشمرد و بیان داشت: حفظ این مناطق و اشاعه فرهنگ زیست محیطی نیاز به تعامل مردم صنایع و سایر ارگان ها دارد. عربی در ادامه با بیان اینکه وجود پادگان نظامی در داخل مناطق حفاظت شده خود یک تعارض محسوب می شود گفت: با توجه به اینکه پادگان مالک اشتر در دل منطقه لشگردر واقع شده و امکان انتقال آن وجود ندارد باید تعامل لازم را با محیط زیست داشته باشد. وی ادامه داد:گرفتن مالکیت چشمه اوضامن که از غنی ترین چشمه های منطقه لشگردر است توسط این پادگان از اداره اوقاف و انتقال آب این چشمه برای اراضی و باغات مربوطه گونه های جانوری منطقه را با مشکلاتی روبه رو کرده است. وی در ادامه وجود معدن سرمک آهنگران را که مجاور زیستگاه حساس منطقه که احتمال زیست، قوچ و میش، در آن زیاد است یکی دیگر از مشکلات منطقه لشگردر عنوان کرد. وی افزود: گسترش و پیشروی معدن بروز انفجارها ساخت و ساز سر و صدای ماشین آلات و احتمال افزایش ظرفیت تولید از 60 به 120 تن آرامش و امنیت منطقه را بر هم زده است. سرپرست محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست استان همدان شکارچیان غیر مجاز و دسترسی آسان افراد به اسلحه را یک تهدید جدی برای گونه های جانوری مناطق حفاظت شده همین دلیل این مناطق همواره مورد تعارض شکارچیان از جمله شکارچیان برخی استان های همجوار قرار می گیرد. به گزارش ایرنا رییس اداره محیط زیست ملایر نیز قابیلت های منطقه حفاظت شده لشگردر را منحصربه فرد ارزیابی کرد و گفت: این منطقه دارای 11 چشمه دایمی به نام های قمشلی، کله بید، دره غار سی یک گیچک اوضامن سلطان آباد اوزون دره چشمه نثار، چشمه نقلی، پیر مهدی است.، مهدی صفی خانی، اضافه کرد: تعداد 16 روستا در اطراف منطقه وجود دارد که شامل ازناو، سلطان آباد، قلعه جوزان، پیر خداوردی، چشمه قاضی، جوزان، جوراب، ازناوله، احمدیه، میشن، کمازون، زنگنه سفلی وعلیا، احمد روغنی، ازناوله، کساوند است. وی گفت: براساس مطالعه رستنی های منطقه، تاکنون 266 گونه گیاهی متعلق به 184 جنس و43 خانواده شناسایی شده اند و از این تعداد 28 گونه اندمیک ایران است. وی ادامه داد: از گیاهان دارویی منطقه می توان کنگر، کاسنی، ریواس، کاکوتی، شیرین بیان، بارهنگ و پونه را نام برد. وی بیان کرد: منطقه لشگردر دارای آب و هوای سرد و کوهستانی است، و گیاهان علفی و بوته ای پوشش گیاهی غالب منطقه را تشکیل می دهند اما تک درختچه هایی نیز در ارتفاعات میانی منطقه به صورت پراکنده دیده می شوند. صفی خانی افزود: از درختچه های مهم منطقه زالزالک، انجیر، بنه، سماق، زرشک و بادام کوهی، و از گونه های بوته ای و علفی منطقه می توان از کلاه میر حسن، انواع گون، علف بادبزنی، نخود وحشی، کنگ، علف چای، زنبق وحشی، اسپند، شکر تیغال، لاله واژگون، ریواس، کاروان کش، بومادران و آویشن نام برد. وی همچنین گفت: در منطقه حفاظت شده لشگردر 18 گونه پستاندار از 11 خانواده و پنج راسته و 75 گونه پرنده از 23 خانواده و هفت راسته زیست می کنند. وی اضافه کرد: در منطقه لشگردر علاوه بر این وحوش، تعداد زیادی از پرندگان چه به صورت فصلی و چه به صورت بومی وجود دارد که از مهمترین آنها می توان به عقاب طلایی، دلیجه، کبک نوک سرخ، تیهو، جغد، کمرکولی، سسک، فاخته، زرد بره، دارکوب و پری شاهرخ اشاره کرد. با توجه به اینکه مناطق حفاظت شده به عنوان یکی از امن ترین زیستگاه های گونههای نادر و شاخص جانوری و گیاهی و یکی از مهمترین ظرفیت های گردشگری طبیعی هستند انتظار می رود مسوولان در اجرای برنامه ها حفاظت و پاسداری از این سرمایه ارزشمند را در اولویت قرار دهند. همچنین ضرورت حفاظت از اینگونه سرمایه طبیعی نه تنها برای تثبیت زیبایی های طبیعی منطقه بلکه برای سلامت محیط زیست انسان نیز از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است که مسوولیت آن بردوش مسوولان تصمیم گیر است.
تضاد مهم منطقه
وجود صنایع حاشیه منطقه، واگذار شده از سوی منابع طبیعی نظیر شرکت چند منظوره، ایران مته، کارخانه الیاف صنعتی ( کیان کردسا) آسفالت ایران بیس، شهرک صنعتی خصوصی
استخراج و فعالیت های معدنی از جمله معدن سرب و روی آهنگران.
اجرای پروژه های زیر بنایی نظیر: پروژه انتقال گاز غرب – نیروگاه برق شازند– بهمن، راه آهن سمنگان – خسروی – کرمانشاه، چرای زود هنگام و مازاد بر ظرفیت در مراتع منطقه و نیز وجود دام غیر مجاز در منطقه، تخریب و شخم زنی اراضی و تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی.دیده خشکسالی طی سالهای اخیر
وجود عشایر در منطقه 
بوته کنی و برداشت بی رویه پوشش گیاهی منطقه
احداث پروژه های آموزشی و نظامی و خدماتی نظیر : پادگان امام علی (ع) – دانشگاه و مجتمع های ورزشی، بهشت هاجر و …
 
تجهیزات و امکانات
دو پاسگاه محیط بانی، تعداد 9 نفر نیروی فعال، یک دستگاه خودروی پیکاب، موتور سیکلت
 سا یر ملاحظات
تهیه طرح جامع مدیریت منطقه توسط شرکت مهندسین مشاور طرح آبریز به کارفرمایی سازمان حفاظت محیط زیست
انتظار می رود با تهیه و تدوین طرح های جامع مدیریت مناطق حفاظت شده، این مناطق را به عنوان منابع ارزشمند طبیعی و هدیه های خدادادی و همچنین میراث ارزشمند گذشتگان حفظ کرد و همچون امانتی به نسل های بعد سپرد. از جمله این مفاهیم محیطی است با ویژگی های زیر : سطح نازل سواد و آگاهی های عمومی مردم ؛ درآمد کمتر (لااقل نسبت به مردم شهرنشین ) ؛ فقر گسترده ؛ محیط بهداشتی نامناسب ؛ برخورداری از تسهیلات و امکانات رفاهی ناچیز ؛ بعد وسیع خانوار ؛ وجود مردمی با سطح بالائی از مقاومت در مقابل نوآوری ها و تغییرات مفید به حال جامعه ؛ مشارکت اندک مردم در آنچه که به نفغ شان است و … . به موارد برشمرده در بالا می توان موارد بسیار دیگری را نیز افزود . آنچه که به عنوان خصیصه مشترک نکات فوق و به طور کلی مواردی از این دست می توان متذکر شد آن است که غالب این موارد حکایت از وجود انبوهی از مشکلات در محیط روستا می نماید که می بایست نسبت به رفع و یا حداقل تخفیف آنها اهتمام لازم را مبذول داشت . با همین نیت در طول چند دهه اخیر فعالیت هائی در روستاهای کشور به مورد اجرا گذاشته شده است . فصل مشترک اکثر این فعالیت ها عبارت است از تصمیم گیری از سوی مردمی با پیشینه شهری برای روستانشینان و به عبارتی به هیچ انگاشتن اندوخته ها و بضاعت روستائیان در فرآیندی که قرار است تحول و بهبودی را در زندگی ایشان ایجاد نماید . در حالیکه روستاها خود دارای بضاعت مناسبی برای ایجاد تغییر هستند . از جمله مهم ترین نقاط قوت مناطق روستائی در کشور باید از وجود جاذبه های اکوتوریستی نام برد که این مهم با سرعت فزآینده ای در سطح جهان در حال رشد می باشد و غفلت از آن را باید جفائی نه فقط در حق روستائیان که کل آحاد این مرز بوم تلقی نمود . هدف این نوشتار آن است که با بهره گیری مختصر از ادبیات موجود در زمینه اکوتوریسم به صورتی عینی قابلیت های جذب جهانگرد به مناطق روستائی کشور که می تواند متضمن منافعی چه برای روستائیان و چه برای کل کشور از جهات گوناگون باشد، بیان نماید . نکته درخور توجه در این خصوص آنکه نوع نگاه مقاله به توریست منحصراً ورود اتباع کشورهای بیگانه به کشور نیست و بلکه به همان اندازه و پیش از آن بازدید و عزیمت مردم کشور خودمان از مناطق روستائی ایران مورد تأکید و توجه می باشد .
تعریف اکوتوریسم و اهمیت آن 
ایران علاوه بر پیشینه فرهنگی و تاریخی غنی به جهت قابلیت های طبیعی و اقلیمی نیز در عداد مهم ترین و پرجاذبه ترین کشورهای دنیا قرار دارد . به طوریکه، به زعم بسیاری از صاحب نظران ایران از لحاظ جاذبه های اکوتوریستی در میان ۵ کشور برتر جهان قرار گرفته و از این نظر فقط ایالات متحده آمریکا با ایران قابل مقایسه است (روزنامه ایران، مورخ ۲۷/۱۰/۸۳) . حال که صحبت از اکوتوریسم به میان آمد، بی مناسبت نخواهد بود که تعریفی از آن به عمل آید . انجمن بین المللی اکوتوریسم١، آن را “ مسافرت مسؤلانه به مناطق طبیعی با هدف حفظ محیط زیست و ارتقای تندرستی مردم محلی ” تعریف می کند . همان گونه که ملاحظه می گردد، مسافرت به مناطق طبیعی در تعریف بالا مورد تأکید است . از آنجائی که این گونه مناطق را باید غالباً در محدوده عرفی روستاها قلمداد نمود، می توان عزیمت به مناطق روستائی را به عنوان تعبیر اکوتوریسم پذیرفت . در این میان نکته در خور توجه آن است که این گونه از توریسم از رشد فزاینده ای در سال های اخیر برخوردار بوده و در سال های آتی نیز این روند ادامه خواهد یافت . به طوریکه، علی رغم رشد چهار درصدی سالانه توریسم در کلیه رشته ها، این رقم در مورد اکوتوریسم بین ۱۰ تا ۳۰ درصد در نوسان بوده است . همچنین، بر اساس برآوردهای سازمان جهانی گردشگری٢ بخش بزرگی از درآمد هزار میلیاردی دلاری جهانگردی در جهان در سال ۲۰۰۱ میلادی به اکوتوریسم تعلق داشته است. به طوریکه، در کشور کاستاریکا ۶۶ درصد از ۸۰۰ هزار گردشگری که در سال ۱۹۹۶ به این کشور سفر کردند، در وهله نخست حضور در چشم اندازهای طبیعی همچون ساحل زیبای آن که دارای آب های شفاف، زمین ماسه ای و درختان حاره ای بلند است را به عنوان دلایل سفر خود ذکر کردند ( کرمی، بدون تاریخ ) .به عنوان شاهدی دیگر بر این ادعا می توان به پرداخت ۱۰۰ دلار آمریکا برای یک سفر یک روزه به کشور بلیز در آمریکای لاتین جهت مشاهده درخت مقدس در این کشور اشاره نمود . و یا درآمد بالغ بر ۱۴ هزار دلاری یک فیل در هر سال که در طول زندگی آن به بیش از ۹۰ هزار دلار می رسد را مورد توجه قرار داد (همایون،۱۳۷۸) . امروزه اهمیت اکوتوریسم تا به آن حد افزایش یافته است که در کشور آفریقای جنوبی مهم ترین بخش تحقیقاتی برترین دانشگاه این کشور موظف شده است به این پرسش پاسخ دهد که آیا کشاورزی و دامداری باارزش تر است یا اکوتوریسم و البته نتایج این پژوهش نیز در خور تأمل است : “ اکوتوریسم در هر هکتار از هر نوع کشاورزی سودمندتر است . اشتغال زائی اکوتوریسم سه تا پانزده برابر بیش تر از کشاورزی است ” . ( روزنامه ایران، مورخ ۲۷/۱۰/۸۳) . به این ترتیب، محل تردید باقی نمی ماند که چنانچه بر ایجاد اشتغال و به دنبال آن کسب درآمد از طریق توسعه جهانگردی در کشور تأکید می شود، می بایست نگاه به مناطق روستائی به عنوان یک اولویت اساسی در این خصوص مورد توجه واقع شود.
صاحب نظران بر این باور هستند که اکوتوریسم دارای هشت شاخه اصلی و بالغ بر ۸۰۰ شاخه فرعی است . در میان این هشت شاخه اصلی باید از شاخه “مردم شناسی” نام برد که از جمله شاخه های فرعی آن “توریسم کوچ”، توریسم آداب و رسوم” و “روستاگردی” قابل ذکر هستند ( نشریه بازاریابی، بدون تاریخ) . گستره و پراکندگی وسیع طوایف و عشایر در کشور، پیشینه تاریخی طولانی و غنی کشور و نیز کثرت قابل ملاحظه روستاهای کشور حکایت از پتانسیل قابل توجه کشور در هر یک از شاخه های فرعی شاخه مردم شناسی می نماید . 
در اینجا بدون آنکه بخواهیم بیش از این در مورد ادبیات و اهمیت و ارزش اکوتوریسم صحبت نمائیم، قصد داریم که قابلیت ها و جاذبه های موجود در روستاهای کشور را جهت جذب جهانگرد اعم از داخلی و خارجی مورد شناسائی و توجه قرار دهیم . مهم ترین این موارد عبارتند از : 
۱ ـ درختان دیر زیست 
عشق و علاقه مفرط ایرانیان به کاشت نهال که چه در آئین زرتشت و هم در دین اسلام ارج نهاده شده، سبب گردیده است که کاشت و نگهداری از درخت همواره به عنوان ارزش تلقی شود و به همین دلیل شاهد وجود درختانی با عمر چند ده ساله که بعضاٌ به چند صد سال نیز بالغ می شود که از آنها با نام “درختان دیرزیست” یاد می شود در گوشه و کنار کشور هستیم . قداست مترتب بر کاشت و نگهداری از درخت موجب استمرار حیات این درختان، علی رغم مصائب ایجاد شده برای آنها در طول قرن های متمادی بوده است . به طوریکه کمتر درخت دیرزیستی را می توان یافت که دچار عارضه “آتش گرفتگی” نشده باشد . همچنین سنت پسندیده “وقف” که در مورد شماری از این درختان دیده می شود، اهتمام بیشتر اهالی به نگهداری این درختان را در پی داشته است . گیاه شناسان بر این باور هستند که این درختان از مهم ترین ذخایر ژنتیکی یک کشور هستند . ضمن آنکه می توان درختان دیرزیست را به عنوان آئینه تمام نمای فرهنگ دینی، اجتماعی و طبیعی ایرانیان دانست . اگرچه شماری از این درختان اینک در محدوده شهرها واقع شده اند که از آن جمله است “سرو ابرقو”، ولی این عده در مقایسه با درختان دیرزیست پراکنده در مناطق روستائی بسیار قلیل و ناچیز هستند . به عنوان مثال فقط در روستای کهک از توابع شهرستان قم دو درخت دیرزیست چنار٣ و سرو۴ با عمر ۷۰۰ ـ ۶۰۰ سال وجود دارد . و یا در روستاهای قاضی بالا، جوزه و موجان از توابع بخش دستجرد همین شهرستان به ترتیب درختان نارون۵ ۱۵۰ ساله، بید۶ ۲۰۰ ساله و پنج نهال توت٧ (به صورت وقف) ۳۰۰ ساله وجود دارد . همچنین، در روستای آمره از توابع بخش خلجستان (دستجرد) شهرستان قم درخت چنار با سن تقریبی ۱۰۰۰ سال وجود دارد که گفته می شود زوار کربلا در سایه آن استراحت می کردند . (علی احمد کروری و دیگران، ۱۳۸۰ ) . حضور در مناطقی که این درختان وجود دارند، می تواند در کنار مزایای متعدد، انس و الفت بیشتر میان مردم و به ویژه کودکان، نوجوانان و جوانان با درختان را در پی داشته باشد و از این طریق فرهنگ ارج نهادن به گیاهان را در میان بازدید کنندگان ترویج نمود . ضمن آنکه، از این رهگذر می توان در مورد درختان وقف شده به بهترین شکل ممکن این سنت اجتماعی ارزشمند را در میان نسل جوان جامعه ترویج نمود .
2 ـ گونه های گیاهی منحصر به فرد و کمیاب
در مناطق مختلف کشور، بعضا‍‌ً گونه های گیاهی مشاهده می شود که به صورت انحصاری در همان منطقه یافت می شوند. پراکنده بودن این گیاهان نیز می تواند از جاذبه های اکوتوریستی مناطق روستائی و عرصه های منابع طبیعی واقع در محدوده این مناطق تلقی شود . به عنوان نمونه ای از این گونه گیاهان می توان از درختان چندل و حرا نام برد که گیاه اخیر به افتخار ابوعلی سینا دانشمند شهیر ایرانی به نام وی نامگذاری گردیده و هر دو گیاه از درختان واقع در جنگل های مانگرو١٠ و یا کشندی١١ ایران هستند که اولی با پراکندگی بسیار کمتر فقط در محدوده اراضی چند روستا و دومی با پراکندگی بسیار بیشتر در سواحل جزیره قشم و چند شهرستان دیگر از جمله شهرستان جاسک در جنوب کشور مشاهده می شود (جزیره ای،۱۳۸۴) . هر یک از این دو گیاه اخیر بنا به علتی می تواند جاذبه بازدید داشته باشد . مثلاً درختان چندل به دلیل کند رشد بودن به طوریکه رشد سالیانه قطری آنها فقط یک میلیمتر است و با یک عمر یک صد ساله فقط به اندازه ده سانتی متر قطر دارتد . ضمن آنکه از پراکندگی بسیار محدود آنها نیز نمی توان بی تفاوت گذشت . از این موارد که دارای جذابیت های جلب جهانگرد می باشند، می توان به کرات مشاهده نمود و نام برد . به عنوان یک نمونه دیگر باید از سوسن چلچراغ١٢ نام برد که بنا به گفته ای به صورت بومی به غیر از منطقه لنکران در جمهوری آذربایجان در ایران و آن هم در روستای داماش از توابع عمارلو در رودبار استان گیلان یاقت می شود.
نمایی از طبیعت منطقه لشگر در