مقاله جنبه های اقتصادی و اثرات زیست محیطی

از جمله تکنیک های نام برده شده که در ارزیابی اثرات زیست محیطی بررسی می شود “روش ماتریس” است. از روش ماتریس برای مشخص کردن آثار اجرای پروژه به صورت کمّی استفاده می شود.
ماتریس ها جداولی برای شناسایی اثرات ناشی از ارتباط بین فعالیت های پروژه و اجزای خاص محیط زیست می باشند و به طور کلی فعالیت هایی که در مراحل مختلف پروژه به وقوع می پیوندد.
Widget not in any sidebars

ماتریس ها از قابلیت ارائه ارتباط علت و اثر بین فعالیت های متعدد پروژه و اثرات آنها در تعداد زیادی از بخش ها و اجزای مهم محیط زیست برخودار می باشند. در واقع، در شناسایی اثرات قابلیت زیاد دارند و قادر به نشان دادن و ارتباط رده های بالای اثرات می باشند. همچنین تعدادی از پویایی ماهیت اثرات نیز می‎توانند در این روش معرفی گردند. به اضافه، این روش ها دارای شاخص هایی مانند محاسبه اثر، تفسیر و ارزیابی آن و ایجاد سهولت در تصمیم گیری ها می باشند. به طور کلی برای هر فعالیتی که به انجام ارزیابی ملزم است یک ماتریس ویژه تهیه می شود.
3- 19 انواع ماتریس
1- ماتریس مور : مور و همکاران او برای تشریح ارتباط موجود بین فعالیت های صنعتی و اثرات بالقوه آنها در مناطق ساحلی دلاور اقدام به ارائه یک روش نموده اند. به عبارت دیگر، این روش وجود اثرات مستقیم و غیر مستقیم را بر منافع انسانی و اثرات متقابل فعالیت های مختلف را نشان می دهد.
2- ماتریس گام به گام: در این روش، کل فعالیت های پروژه و نیز فاکتورهای محیطی در دستجات مختلف فهرست می گردند. فعالیت های مختلف را در رابطه با منابع انسانی و یا پارامترهای محیط زیست نشان می‎دهد و آشکار می سازد که پیوسته یک فعالیت می تواند موجب تولید اثر بر محیط زیست شود.
3- ماتریس سه بعدی : نشانگر نیاز به اطلاعات جهت ارزیابی می باشند. این ماتریس اطلاعات نارسا و ناکافی را مشخص می کند و بدین وسیله ارزیابان این فرصت را دارند تا نسبت به تأمین وتکمیل آنها اقدام کنند.
4- ماتریس آیکولد : کمیته بین المللی سدهای بزرگ، یک ماتریس بزرگ و جامع برای استفاده در ارزیابی زیست محیطی سدها ارائه کرده است. از محاسن این ماتریس، بیان ویژگی های هراثر بر پارامترهای محیط زیست می باشد. از معایب این روش هم عدم جمع بندی اثرات منفی و مثبت پروژه می باشد که جهت رفع این ابهام از ماتریس لئوپولد استفاده می شود.
5- ماتریس لئوپولد
6- ماتریس منوری 2001
7- ماتریس RIAM و…
3-20 شناسایی و پیامدهای زیست محیطی مناطق ساحلی
ارزش اقتصادی یک ساحل و منابع آن، “سرمایه گذاری” طبیعت برای نوع بشر و کالاها وخدمات حاصل از آن، “بهره” تولیدی از این سرمایه گذاری طبیعی می باشد. بدیهی است هرگونه تخریب در این منابع با ایجاد نقصان در سرمایه، موجب افت “بهره” تولیدی خواهد شد. حقیقت شایسته باور آن است که ناحیه ساحلی دائماً از جانب فعالیت های جاری در دو محیط خشکی و دریا تحت فشار توسعه، بهره برداری و پیامدهای زیست محیطی آن قرار دارد. (پوروخشوری،1380،ص1)
برای تقویت گردشگری ساحلی، کیفیت خوب محیط زیست ضروری است، اما کیفیت محیط زیست ساحلی به واسطه رشد و توسعه در بخش گردشگری با تهدید دائمی روبروست، زیرا جنبه های اقتصادی صنعت گردشگری اغلب بر ملاحظات زیست محیطی نواحی ساحلی پیشی می گیرد. (پوروخشوری،1380، ص34) اولویت ها و اقدام های بخش گردشگری ساحلی بواسطه عواملی مانند نهادهای دولتی، سرمایه گذاران یا توسعه دهندگان خصوصی، خود گردشگرها یا همه آنها تعیین می شود که نتیجه نهایی آن، پیامدهای کوتاه مدت و دراز مدت بر منابع زیست محیطی می باشد.
پیامدهای کوتاه مدت اصولاً با مرحله ساخت و ساز پروژه هایی مثل ساخت هتل یا ساختمان های اقامتی، فراهم آوری امکانات عمومی یا توسعه تأسیسات زیر بنایی همراه است. اثرات درازمدت نیز عموماً پس از ایجاد و در مرحله اداره و نگهداری اجزاء توسعه گردشگری و تداوم اقدامات تفرجی گردشگری پیش می آید. (پوروخشوری،1380،ص35)
بنابراین، کلیه اثرات زیست محیطی پروژه ها می بایست شناسایی، توصیف و مورد ارزیابی قرارگیرند و اثرات مستقیم و غیر مستقیم پروژه بر فاکتورهایی همچون انسان ها، خاک، آب، هوا، اقلیم و چشم انداز، سرمایه های اولیه و میراث فرهنگی مشخص گردد. (فروغی ابری و دیگران،1388،ص2)

3-21 روش ماتریس ارزیابی اثرات سریع (RIAM)
در این مطالعه از روش ماتریس ارزیابی اثرات سریع (RIAM) به منظور ثبت اثرات ناشی از احداث مکان‎های اقامتی و پذیرایی در فاز بهره برداری بر چهار محیط فیزیکی- شیمیایی، اکولوژیکی- بیولوژیک، اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی- فنی استفاده گردید.
روش RIAM (Rapid Impact Assessment Method) یک روش مناسب به منظور دستیابی به اهداف مذکور می باشد که در چهارچوب گزارشات EIA تکامل یافته است.
روش RIAM سیستم رتبه بندی با استفاده از ماتریس است که به منظور تبدیل تصمیم گیری های مفهومی به رکوردهای کمّی طراحی گردیده است. این روش، طرح ها و گزینه های در حال توسعه را می‎تواند به سرعت ارزیابی کند (Pastakia& Jensen,1998) و قادر به نشان دادن ارتباط رده های بالای اثرات می باشد. بنابراین، سیر تکامل گزارشات در طول زمان قابل ارزیابی مجدد خواهند بود و ارزش مورد استفاده در RIAMمی تواند با توجه به وضعیت موجود، باعث تغییر و افزایش کاربرد پتانسیل آن شود. (Markku و دیگران2010)
روش RIAM بر اساس تعریف استاندارد از معیارهای مهم ارزیابی که با میانگین گیری ارزشیابی نیمه کمّی برای هر کدام از این معیارها قابل رتبه دهی بوده، پایه گذاری گردیده است تا یک سیستم رتبه دهی دقیق و مستقل برای هر وضعیتی فراهم آید. اثرات فعالیت های پروژه در مقابل مؤلفه های زیست محیطی مورد ارزیابی قرارگرفته و در هر بخش زیست محیطی یک رتبه ای مشخص گردیده که نشان دهندۀ میزان اثر مورد انتظار بر آن بخش زیست محیطی است.
این روش، برای اولین بار توسط پاستاکیا در سال 1998 میلادی معرفی شد. پاستاکیا در سال 1998 در مقاله ای تحت عنوان “ماتریس سریع در ارزیابی اثرات” از RIAM به عنوان روش جدیدی برای ارزیابی اثرات زیست محیطی استفاده کرده است، ولی تا زمان آزمایش کامل روش های آن در محل، انتشار نیافت.
وی معتقد است روش های سنّتی متعددی برای EIA توسط ارزیابان به کار گرفته شده اند و نتیجه آنها تولید گزارش های متعدد با قضاوت های ذهنی بوده است. RIAM یک ماتریس ساختاری را برای چنین قضاوت هایی (ذهنی و کمّی) به کار می برد و یک مقدار کمّی و شفاف را برای قضاوت ارائه می دهد و سیستم رایانه ای RIAM امکان ارائه اشکال گرافیکی ماتریس را فراهم می سازد که به میزان زیادی شفافیت نتایج به دست آمده توسط این روش را نشان می دهد.