دانلود تحقیق با موضوع بافت تاریخی شهر و دریاچه ارومیه

با بلند شدن زمزمه‌های مشروطه خواهی در تبریز تحولات آن رو به کندی گذارد و این تا روی کار آمدن پهلوی اول ادامه یافت. در تبریز که آرامش حکمفرما شد، رشد و توسعه طبیعی آهنگ خود را بازیافت. تبریز به عنوان یکی از قطب‌های صنعتی کشور انتخاب شد. احداث خیابانهای جدید، تعریض گذرهای قدیمی و ایجاد عناصر شهی جدید به شهر شکل دیگری داد و سازمان فضایی، تحولات چندی را از سر گذراند:
Widget not in any sidebars

1. سه عنصر جدید کارخانه، راه‌آهن و سربازخانه به سازمان شهر افزوده شدند.
2. خیابان جای گذرهای گذشته را در اتصال بخشهای شهر به یکدیگر گرفت.
3. شاخه‌هایی از بازار با عبور خیابانها از اطراف آن قطع شد و عملکرد آن را تا حدی مختل کرد.
4. مجموعه‌های جدید اداری و تجاری در امتداد خیابانهای جدید شکل گرفت و از در رقابت با بازار درآمد. شهر پیوسته قدیم را در بخشهای جنوبی گسست و بدون پیروی از برنامه و طرح و بدون محدودیتهای طبیعی گسترش یافت. بخش صنعتی در غرب شهر تمرکز پیدا کرد. دانشگاه تبریز در وسعتی زیاد و لابلای باغهای بزرگ ساخته شد. (نقشه 2-9).
تصویر(2-7) نقشه هوایی منطقه تاریخی تبریز سال 1380، (ماخذ: سازمان نقشه برداری)
2-7-2- بافت تاریخی تبریز
با توجه به این رویکرد که ساختار مجموعه کاملی از روابط است که در آن عناصر ممکن است تغییر کند، اما به ترتیبی که وابسته به کل باقی بمانند و معنای خود را حفظ کنند. روابط بین عناصر مهمتر از خود عناصر است عناصر قابل تعویض هستند اما مناسبات چنین نیستند بنابراین ساختار اصلی شهر تبریز باید کلیت به هم پیوسته‌ای را تشکیل دهد و بدین ترتیب تار و پود این ساختار باید در همه گستره شهر تا انتهایی‌ترین اجزای آن امتداد یابد و جایی تمام شود که ساختمانهایی که حالت پر کننده دارند، آغاز شوند. بنابراین چنین کلیتی باید در مجموعه شهر امتداد یابد و به قسمتی از آن محدود نشود. مثلا در برگ، مجموعه مویرگهای درون آن که نقش تنظیم کننده حیات آن را بر عهده دارند، به عنوان ساختار اصلی آن تلقی می‌شوند و جایی که این مویرگها تمام می‌شوند و در واقع با تغییر جنس تشکیل دهنده و به عبارتی قسمت پرکننده مواجه ایم، ساختار اصلی تمام می‌شود یا در بدن انسان، استخوانبندی درون بدن ساختار بدن را تشکیل می‌دهد و گوشت و پوست که روی آن را می‌پوشاند، قسمت‌های پراکنده است که وقتی ساختار تمام می‌شود، آغاز می‌گردد.
2-7-2-1- شناخت بافت تاریخی تبریز
مطالعه بافت شهر تبریز نشان میدهد که این شهر نیز، هم در طی روند مکان یابی و هم در توسعه حوزه قابل سکونت خود،از موارد پیش گفته تاثیر پذیرفته و در طول زمان ویژگی‌های خاص خود را بدست آورده است. به طور کلی بررسی‌ها حاکی از آن است که رودخانه آجی چای و کوه سرخاب (عوامل طبیعی) در توسعه تبریز نقش بسزایی داشته‌اند. (نادرمیرزا، 1302، ص 43) از سویی دیگر به دلیل آن که آب همواره به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع زندگی و ادامه حیات سکونت گاههای بشر مطرح بوده و در مکان یابی شهرها نیز تاثیر بسیار داشته، نمی‌توان از اهمیت آجی چای در آبادانی تبریز چشم پوشی نمود. (شاردن، 1335، ص 59)
علاوه بر عوامل طبیعی پیش گفته، جاده ابریشم (عامل مصنوعی) نیز به عنوان محور تجاری – اقتصادی مهم بر جهت و نحوه گسترش شهر تبریز تاثیر گذاشته است. «چون قراجه داغ منطقه کوهستانی است و کوه بزرگ سهند تمام فاصله بین تبریز و مراغه را اشغال کرده، لذا تبریز یگانه راه مناسب برای مواصلات بین شرق [امتداد: آستارا- اردبیل – تبریز و تهران – قزوین – میانه – تبریز] و غرب [امتداد: ترابوزان – ارزروم- خوی- تبریز]، شمال: [امتداد: تفلیس- ایروان- جلفا- مرند –تبریز] می‌باشد، بالاخره چون دامنه‌های کوه سهند معبر بسیار باریکی به کرانه شرقی دریاچه ارومیه ایجاد کرده، لذا راه مواصلات بین شمال [ماوراء قفقاز – قراجه داغ] و جنوب [مراغه – کردستان]، باید از تبریز بگذرد.» (مینورسکی، 1377، ص3).
بدین ترتیب مشاهده می‌شود که نطفه‌های اولیه شهر همچون بازار، فضاهای خدماتی و شهری مانند کاروانسراها و میادین، در کنار این دو محور مهم شکل گرفتند و از اینرو ردپای گونه‌ای نظام خطی در نخستین طلیعه‌های شکل گیری تبریز قابل مشاهده است.
در طول زمان به دلیل قابلیت‌های سوق الجیشی اقلیمی شهر، پیکره شهر گسترش یافته است بازار تبریز نیز به سمت مجموعه حکومتی و در ادامه به مسجد جامع رشد نمود. این نمود در امتداد محور مهم تجاری- اقتصادی صورت گرفت. موقعیت ویژه تبریز موجب شد تا راه‌های ارتباطی برون شهری و درون شهری متعددی ایجاد گردند. در حالی که برخی از این راهها ارتباطات شهر را با دیگر مقاصد مهم تجاری و سیاسی خارج شهر تامین می‌نمودند. راه‌های دیگری نیز وجود داشتند که تنها به باغ‌ها، مزارع و مقاصد کم اهمیت‌تر حاشیه‌ای شهر منتهی می‌شدند. باروی شهر تبریز اگر چه در جهت حفظ اندام‌های شهری ساخته شد. اما با رویش کالبدی – فضایی عناصر معماری وشهری که در جهت پاسخگویی به نیازها و آمال جدید ساکنان صورت می‌گرفت، پشت سرنهاده شد و بدین ترتیب پوست کهنه شهر دور انداخته شد و لایه‌ای نو پدید آمد.
در ادامه این توسعه، اندام‌های خدماتی – مذهبی – سیاسی دیگر نیز شکل گرفتند. به مرور زمان محله‌های مسکونی و گذرها در بخش‌های قابل توسعه شهر تکوین یافتند و با وجود دارا بودن ویژگی خاص خود، با مجاورت و هم نشینی با دیگر اندام‌ها، کلیتی یکپارچه و هم سو آفریدند. تکثر به وجود آمده به وحدتی منجر شد که نظام خطی اولیه را از طریق کاربد هوشمندانه تقارن، ریتم و دیگر نظام‌های سازمان‌دهی فضایی متعالی نمود و نظمی هماهنگ به شهر بخشید. شهر با برنامه‌ای که هر لحظه قابل توسعه و منعطف بود نظام کلی واحد خود را حفظ نمود و گسترش یافت.
تصویر(2-8) ساختار اصلی شهر تبریز به همراه عناصر مهم آن، (ماخذ: سازمان نقشه برداری)
2-7-3- محور تاریخی فرهنگی تبریز
محور تاریخی فرهنگی تبریز بخشی از بافت قدیم تبریز می باشد که در داخل باروی قدیمی شهر واقع است. اگرچه بعضی از عناصر خارج بارو مثل مسجد کبود و بافت اطراف آن جز زیر مجموعه های محور تاریخی فرهنگی می تواند باشد.
تصویر(2-9) نقشه بافت تاریخی تبریز ، (ماخذ: کتاب نقشه های تاریخی تبریز)
تصویر(2-10) نقشه محور تاریخی فرهنگی تبریز، (ماخذ: کتاب بافت تاریخی شهر تبریز)
فصل سوم
تجریه و تحلیل