تحقیق درباره مدلهای تصمیمگیری چند شاخصه و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی

دانلود پایان نامه

ابزار گردآوری اطلاعات یا پرسشنامه
برنامه‌ریزی و اجرای پرسشنامه

  • پاسخگویان
    عوامل اجرای پرسشنامه
    3-5 تصمیم گیری چند معیاره
    در دنیای امروز اغلب مسایلی که برای تصمیمگیری به مدیران عرضه میشود؛ دارای ابعاد متنوعی است و با چند معیار فرموله می‌گردد. به عبارت دیگر اکثر تصمیمگیریهای مدیران تحت تأثیر عوامل مختلف کمی و کیفی قرار دارد که اغلب این عوامل با یکدیگر در تعارض هستند و آنان سعی میکنند که بین چندین گزینه موجود بهترین گزینه را انتخاب کنند. اشتباه و عدم دقت در تصمیمگیری مستلزم پرداخت هزینه خطاست. هر چه قدرت و اختیارات مدیریت بیشتر باشد؛ هزینه تصمیم غلط نیز بالاتر خواهد بود.( قدسی پور، ح.، (1381).)
    به دلیل اینکه هر کدام از این روشها با رویکرد و مفروضات خاص خود به مدلسازی و حل مساله می‌پردازند؛ بنابراین در شرایط مختلف هر یک دارای مجموعه جوابهای متفاوت خواهند بود[4]. همچنین یکی از مفروضات اساسی، معتبر بودن وزنهای مربوط به شاخصهای مورد استفاده در تکنیکهای مورد اشاره است. در یک دیدگاه کلی، روشهایی که برای تعیین وزن استفاده میشوند؛ روشهای عینی و ذهنی هستند. بدیهی است تغییر در نتایج حاصل از محاسبه وزنها، عملکرد تکنیکهای مورد اشاره را در دستیابی به گزینه برتر تحت تأثیر قرار خواهد داد؛ بنابراین در چنین شرایطی وجود یک معیار تجربی یا علمی که قادر باشد اعتبار وزن‌های حاصل و نیز صائب بودن جوابهای حاصل را از اجرای این تکنیکها سنجش نماید؛ بیش از پیش اهمیت مییابد. در این خصوص در تحقیقات قبلی به معیارهایی نظیر همبستگی آماری رتبه گزینهها، اتفاق نظر اهل فن و غیره پرداخته شده است(زارعی، ع.، (1379).). اما در مطالعه حاضر تلاش شده تا این مقایسات تطبیقی را حول محور آزمون ناپارامتریک به انجام رسانیم.
    بسیاری از تصمیمات به اندازهای پیچیدهاند که فرد تجزیه و تحلیل کننده با فردی که تصمیم نهایی را می‌گیرد؛ متفاوت است. علیرغم دامنه وسیع کاربرد تصمیمگیریهای چند معیاره در دنیای واقعی، این رویکرد نیز محدودیتها و چالشهای خاص خود را دارد. این تحلیلگراست که تشخیص دهد از کدام روش (برای تعیین وزن و یا ارزیابی گزینه‌ها) استفاده کند و یا در چه موقعیتی تنها بخشی از روش را به کار ببرد(جولای، ف.، میرعبدالله یانی، ر.، (1390).). درجه اهمیت مطالعه حاضر تا حدی است که میتواند راه‌گشای مدیران و تصمیم گیران حوزه عمل در انتخاب روش صحیح تعیین وزن یا روش مناسب رتبهبندی بوده و از طرفی با استقبال نظریهپردازان این حوزه جهت توسعه مدلهای تصمیمگیری چند شاخصه، همراه باشد.
    امروزه روشهای تصمیمگیری چند شاخصه در زمینههای متعدد و مختلف به طور وسیع مورد استفاده قرار میگیرند. دلیل این امر توانایی و قابلیت بالای این روشها در مدلسازی مسایل واقعی و سادگی و قابل فهم بودن آن‌ها برای اکثر کاربران میباشد. فنون و روشهای ریاضی برنامهریزی و تصمیمگیری اگرچه جوابی بهینه را ارایه میدهند؛ اما تحت شرایط و مفروضات خاصی از این توانایی برخوردار هستند. این دسته از فنون نیازمند اطلاعات اولیه دقیق و قطعی میباشند. در مسایل واقعی امکان تهیه این اطلاعات یا فراهم نیست و یا با صرف هزینه بالا میسر میگردد. از طرف دیگر در این روشها در نظر گرفتن تمام ابعاد و جنبههای مساله امکانپذیر نیست بلکه جنبه‌هایی از مساله در مدلسازی مورد توجه قرار می‌گیرد که حالت کمی داشته، سنجش و ارزیابی آن‌ها مقرون به صرفه باشد. از اینرو در حالت کلی بسیاری از متغیرها و شرایط تأثیرگذار را که حالت کیفی دارند؛ نمیتوان در مدلسازی اعمال کرد. بنابراین از آنجایی که روشهای تصمیمگیری چند شاخصه و در رأس آن‌ها روش AHP قادر به در نظر گرفتن شرایط و متغیرهای کمی و کیفی مساله به طور همزمان میباشند؛ کاربرد و گسترش چشم‌گیری یافتهاند.
    3-6 فرایند تحلیل سلسله مراتبی
    در علم تصمیم‌گیری که در آن انتخاب یک راهکار از بین راهکارهای موجود و یا اولویت‌بندی راهکارها مطرح است،‌ چند سالی است که روشهای ²تصمیم گیری با شاخص‌های چند گانه «MADM» جای خود را باز کرده‌اند. از این میان روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) بیش از سایر روشها در علم مدیریت مورد استفاده قرار گرفته است. فرایند تحلیل سلسله مراتبی یکی از معروفترین فنون تصمیم گیری چند منظوره است که اولین بار توسط توماس ال. ساعتی عراقی الاصل در دهه 1970 ابداع گردید. فرایند تحلیل سلسله مراتبی منعکس کننده رفتار طبیعی و تفکر انسانی است. این تکنیک، مسائل پیچیده را بر اساس آثار متقابل آنها مورد بررسی قرار می‌دهد و آنها را به شکلی ساده تبدیل کرده به حل آن می‌پردازد.
    فرایند تحلیل سلسله مراتبی در هنگامی که عمل تصمیم گیری با چند گزینه رقیب و معیار تصمیم گیری روبروست می‌تواند استفاده گردد. معیارهای مطرح شده می‌تواند کمی و کیفی باشند. اساس این روش تصمیم گیری بر مقایسات زوجی نهفته است. تصمیم گیرنده با فرآهم آوردن درخت سلسله مراتبی تصمیم آغاز می‌کند. درخت سلسله مراتب تصمیم، عوامل مورد مقایسه و گزینه‌های رقیب مورد ارزیابی در تصمیم را نشان می‌دهد. سپس یک سری مقایسات زوجی انجام می‌گیرد. این مقایسات وزن هر یک از فاکتورها را در راستای گزینه‌های رقیب مورد ارزیابی در تصمیم را نشان می‌دهد. در نهایت منطق فرآیند تحلیل سلسله مراتبی به گونه‌ای ماتریسهای حاصل از مقایسات زوجی را با یکدیگر تلفیق می‌سازد که تصمیم بهینه حاصل آید.
    3-6-1 اصول فرایند سلسله مراتبی
    بکارگیری این روش مستلزم چهار قدم عمده زیر می‌باشد:
    الف) مدل سازی
    در این قدم، مسأله و هدف تصمیم گیری به صورت سلسله مراتبی از عناصر تصمیم که با هم در ارتباط می‌باشند، در آورده می‌شود. عناصر تصمیم شامل «شاخصهای تصمیم گیری» و «گزینه‌های تصمیم» می‌باشد. فرایند تحلیل سلسله مراتبی نیازمند شکستن یک مساله با چندین شاخص به سلسله مراتبی از سطوح است. سطح بالا بیانگر هدف اصلی فرایند تصمیم گیری است. سطح دوم، نشان دهنده شاخص‌های عمده و اساسی “که ممکن است به شاخص‌های فرعی و جزئی تر در سطح بعدی شکسته شود) می‌باشد. سطح آخر گزینه‌های تصمیم را ارائه می‌کند. در شکل زیر سلسله مراتب یک مساله تصمیم نشان داده شده است (مهرگان،1383،ص170)
    نمودار 3-1 نمایش سلسله مراتبیک مسأله تصمیم
    ب) قضاوت ترجیحی (مقایسات زوجی)
    انجام مقایساتی بین گزینه‌های مختلف تصمیم،‌ بر اساس هر شاخص و قضاوت در مورد اهمیت شاخص تصمیم با انجام مقایسات زوجی، بعد از طراحی سلسله مراتب مساله تصمیم، تصمیم گیرنده می‌بایست مجموعه ماتریسهایی که به طور عددی اهمیت یا ارجحیت نسبی شاخص‌ها را نسبت به یکدیگر و هر گزینه تصمیم را با توجه به شاخص‌ها نسبت به سایر گزینه‌ها اندازه‌گیری می‌نماید، ‌ایجاد کند. این کار با انجام مقایسات دو به دو بین عناصر تصمیم (مقایسه زوجی) و از طریق تخصیص امتیازات عددی که نشان دهنده ارجحیت یا اهمیت بین دو عنصر تصمیم است، صورت می‌گیرد.
    برای انجام این کار معمولا از مقایسه گزینه‌ها با شاخص‌هایi ام نسبت به گزینه‌ها یا شاخص‌های j ام استفاده می‌شود که در جدول زیر نحوه ارزش گذاری شاخص‌ها نسبت به هم نشان داده شده است.
    جدول 3-1 ارزش گذاری شاخص‌ها نسبت به هم
    ارزش ترجیحی
    وضعیت مقایسهi نسبت به j
    توضیح
    1
    اهمیت برابر
    گزینه یا شاخص i نسبت به j اهمیت برابر دارند و یا ارجحیتی نسبت به هم ندارند.
    این نوشته در مقالات و پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.