تحقیق درباره تجزیه واریانس و فرسایش پذیری

نمودار 4-17- اثر اصلی تاریخ کاشت بر عملکرد غلاف سبز گیاه لوبیا


Widget not in any sidebars

نمودار 4-18- اثر اصلی مالچ بر عملکرد غلاف سبز گیاه لوبیا
شفارودی و همکاران (1391) در بررسی خود گزارش کردند که صفت وزن غلاف به طور معنی‌داری تحت تأثیر تاریخ کاشت قرار می‌گیرد که با نتایج این بررسی در یک راستا بود. زیادتر بودن عملکرد غلاف‌ها در تاریخ‌های زودتر را می‌توان ناشی از طولانی‌تر بودن دوره رشد رویشی و تولید بیشتر ماده غذایی در بوته دانست و تأخیر در کاشت سبب کاهش طول دوره رشد، کاهش میزان فتوسنتز و به دنبال آن کاهش وزن غلاف می‌شود. کوچکی (1376) بیان کرد بسیاری از خواص و شرایط خاک از جمله آب خاک، نفوذپذیری، میزان تبخیر، تراکم علف‌های هرز، درجه حرارت خاک، میزان هدایت و نگهداری گرما، مواد غذایی خاک، نیتریفیکاسیون، دنیتریفیکاسیون، حلالیت مواد معدنی، ساختمان خاک، جمعیت موجودات خاکی و میکروب‌ها در خاک و ریشه گیاه، فرسایش پذیری و شوری خاک از طریق شستشو و کنترل تبخیر تحت تأثیر مالچ‌ها قرار می‌گیرند. تأثیرگذاری شرایط ذکرشده بر این صفت تفاوت آماری بسیار معنی‌داری ایجاد کرده است. از نظر عددی نیز تفاوت ایجادشده بین دو شرایط مورد بررسی مالچ شایان توجه است. در بررسی اثر متقابل نیز کلیه تیمارهای مورد مطالعه تفاوت آماری معنی‌داری نشان دادند که بیانگر آن است که هر دو عامل تاریخ کاشت و مالچ توانسته است بر این صفت بسیار تأثیر گذار باشد. از آن جا که صفت دوران غلاف دهی گیاه نیاز به تأمین انرژی زیادی دارد به نظر می‌رسد علاوه بر گرمای مناسب و شرایط جوی مطلوب در تاریخ کاشت اول، استفاده از پوشش مالچ نیز کمک بسیاری در رشد رویشی و زایشی گیاه در این مرحله کرده است. اپارا و همکاران (1992) نیز گزارش کردند که تیمار پوشش پلاستیکی در مقایسه با مواد دیگر مورد استفاده، تأثیر بیشتری بر حفظ رطوبت خاک در دوره های خشکی داشته است.

نمودار 4-19- اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر عملکرد غلاف سبز گیاه لوبیا
4-9- وزن صددانه
نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفت وزن صدانه گیاه لوبیا در جدول 4-1 ارائه شده است. میانگین مربعات اثر اصلی تاریخ کاشت و اثر اصلی مالچ در سطح احتمال 1% معنی‌دار شد اما میانگین مربعات اثر متقابل آن‌ها غیرمعنی دار به دست آمد.
مقایسه میانگین اثر تاریخ کاشت بر صفت وزن صددانه نشان داد که تاریخ کاشت اول بیشترین میانگین وزن صددانه را داشته که دارای تفاوت معنی‌دار با سایر تاریخ‌های کاشت بود (نمودار 4-20). بیشترین میانگین وزن صددانه گیاه لوبیا به شرایط استفاده از پوشش مالچ و به میزان 778/34 گرم مرتبط بود. عدم استفاده از پوشش مالچ میزان وزن صددانه را به میزان 667/28 گرم کاهش داد (نمودار 4-21).

نمودار 4-20- اثر اصلی تاریخ کاشت بر وزن صددانه گیاه لوبیا

نمودار 4-21- اثر اصلی مالچ بر وزن صددانه گیاه لوبیا
کاهش شمار دانه در واحد سطح مهم‌ترین عامل کاهش عملکرد سویا در اثر تأخیر در کاشت شناخته شد. انتظار می‌رود همراه با تأخیر در کاشت، وزن هر دانه نیز به دلیل کاهش سطح فتوسنتزکننده و کوتاه شدن دوره برای پرشدن دانه کاهش یابد (آندرسون و واسیلاس، 1985؛ ایشاگ و ایوب، 1974؛ ویور و همکاران، 1991). ولی وزن هر دانه تا حدی تعدیل کننده شمار دانه در واحد سطح می‌باشد (شهسواری، 1368؛ ایشاگ و ایوب، 1974)، و نیز ممکن است اواخر دوران پرشدن دانه با وضعیت جوی مناسب‌تری روبرو گردد. به همین دلیل، در برخی پژوهش‌ها (شهسواری، 1368؛ اسکاریسبریک و همکاران، 1976)، وزن هر دانه تحت تأثیر تاریخ کاشت قرار نگرفته است. شفارودی و همکاران (1391) گزارش کردند که وزن صددانه تحت تأثیر معنی‌دار تاریخ کشت قرار گرفته است. کاهش وزن صد دانه ممکن است از کوتاهی دوره پر شدن دانه در کشت‌های تأخیری ناشی شده باشد. از آن‌جایی که پر شدن دانه از مواد فتوسنتزی تدریجی است و در کشت‌های تأخیری رسیدگی اجباری در گیاه اتفاق می‌افتد، لذا این کاهش ممکن است از کوتاه شدن دوره پر شدن دانه در کشت‌های بعدی به خصوص در تاریخ کشت سوم و چهارم به وجود آمده باشد. برد و همکاران (1990) گزارش کردند که وزن صددانه تحت تأثیر تاریخ کاشت قرار نمی‌گیرد، در حالی که محققان دیگر اظهار داشتند که تأخیر در کاشت باعث کاهش وزن صددانه می‌شود (کهراریان، 1381). رحمانی و همکاران (1391) گزارش کردند که تاریخ کاشت دارای اثر معنی داری بر وزن صد دانه در سطح احتمال یک درصد بود. مطالعات آن‌ها نشان داده که تأخیر در کاشت از نیمه اردیبهشت تا اواخر خردادماه منجر به کاهش وزن صد دانه شده است. مشتطی و همکاران (1389) نیز گزارش کرده‌اند که صفت وزن هزار دانه در سطح احتمال 5% تحت تأثیر تاریخ کاشت قرار گرفته است. وزن صددانه در محصولات دانه‌ای از جمله حبوبات یکی از مهم‌ترین اجزای عملکرد است. محمدی و مجد نصیری (1390) گزارش کردند که تاریخ‌های کاشت مختلف از نظر وزن صددانه اختلافی با یکدیگر نداشتند. عدم اختلاف قابل توجه این صفت در زمان‌های مختلف کاشت حاکی از پایداری این صفت تحت شرایط رشدی مختلف بود که با نتایج این بررسی به دلیل وجود اثر متقابل ژنوتیپ محیط و اثرات محیطی در تناقض بود. گزارش شده است که استفاده از کاه و کلش به عنوان مالچ در زمین‌های زراعی موجب افزایش عناصر غذایی به صورت قابل استفاده برای گیاهان زراعی بوده است(اوانس، 2000). افزایش تغذیه در گیاه موجب بهبود در اجزای عملکرد گیاه لوبیا در این بررسی شده است به صورتی که وزن صددانه در شرایط استفاده از مالچ به میزان قابل توجهی بیشتر از شرایط عدم استفاده از مالچ بود (نمودار 4-21).
4-10- عملکرد دانه
اثر اصلی تاریخ کاشت و اثر اصلی مالچ بر صفت عملکرد دانه بسیار معنی‌دار بود اما اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر این صفت غیرمعنی‌دار محاسبه شد (جدول 4-1).
بررسی میانگین صفت عملکرد دانه گیاه لوبیا نشان داد که تاریخ کاشت اول دارای بیشترین و تاریخ کاشت سوم دارای کمترین مقدار این صفت بود. کلیه تاریخ‌های کاشت مورد بررسی از نظر آماری دارای تفاوت معنی‌داری در سطح احتمال 5% از نظر آزمون چند دامنه‌ای دانکن بودند (نمودار 4-22). استفاده از پوشش مالچ و عدم استفاده از آن از نظر تأثیر بر صفت عملکرد دانه دارای تفاوت معنی‌دار بودند و بیشترین میزان این صفت در شرایط استفاده از مالچ مشاهده شد (نمودار 4-23).

نمودار 4-22- اثر اصلی تاریخ کاشت بر عملکرد دانه گیاه لوبیا
خواجه پور و باقریان نایینی (1380) و رحمانی و همکاران (1391) گزارش کردند که عملکرد دانه لوبیا از تأخیر در کاشت به شدت آسیب می‌بیند. مسعودی کیا و عزیزی (1387) نشان دادند که تاریخ کاشت بر عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیکی، شاخص برداشت، اجزاء عملکرد و وزن صددانه اثر معنی‌داری داشته. در این بررسی تأخیر در کاشت، باعث کاهش عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی شد. شفارودی و همکاران (1391) گزارش کردند عملکرد دانه تک بوته و عملکرد در واحد سطح تحت تأثیر معنی‌دار تاریخ کشت قرار گرفته است. بعلاوه، عملکرد ژنوتیپ‌ها در تاریخ کشت‌های مختلف هم به طور معنی‌داری متفاوت بوده است. بیشترین عملکرد دانه در بوته و در واحد سطح مربوط به تاریخ کشت 29 مرداد و 8 شهریور و کمترین آن مربوط به تاریخ کشت 18 و 28 شهریور بود. این یافته‌ها نشان می‌دهد که با تأخیر در کاشت عملکرد دانه‌ها کاهش یافته است. عملکرد دانه بیشتر در تاریخ‌های کشت زودتر ناشی از امکان رشد بهتر گیاه، استفاده بهینه از منابع موجود و مواجه نشدن دوره گلدهی و گرده افشانی با شرایط نامساعد محیطی می‌باشد. مجموعه این عوامل برای تاریخ کشت نخست برآورده شده است.