تحقیق درباره تجزیه واریانس و عوامل محیطی


Widget not in any sidebars

نمودار 4-6- اثر اصلی تاریخ کاشت بر طول غلاف گیاه لوبیا

نمودار 4-7- اثر اصلی مالچ بر طول غلاف گیاه لوبیا
رحمانی و همکاران (1391) گزارش کردند که از نظر طول غلاف، اثر تاریخ کاشت اختلاف معنی داری در سطح احتمال 1% داشته است که با نتایج این بررسی مطابقت داشت. همچنین مشاهده می‌شود که با تأخیر در تاریخ کاشت، صفت طول غلاف نیز همانند تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه درغلاف و ارتفاع بوته کاهش یافته است. شفارودی و همکاران (1391) گزارش کردند که ویژگی طول غلاف تحت تأثیر معنی‌دار تاریخ کشت قرار گرفت. کاهش طول غلاف با تأخیر در کاشت، می‌تواند به دلیل برخورد مراحل حساس رشدی گیاه مانند غلاف دهی و رسیدگی با دمای پایین و شرایط نامساعد رشدی در تاریخ‌های کشت دیر باشد. در این بررسی وجود مالچ توانسته است تا حد زیادی اثر نامطالوب مربوط به تاریخ کاشت دوم را برای این صفت کاهش دهد. اگرچه گیاه در تاریخ کشت دوم از شرایط نامطلوب تری نسبت به تاریخ کاشت اول برخوردار بوده است اما وجود پوشش مالچ، توانسته است با حفظ دمای محیط و ایجاد رطوبت مطلوب در ناحیه ریشه بر این مشکل فائق آید. بر اساس نتایج لال (1988) نیز عملکرد دانه ذرت، سویا ولوبیای چشم بلبلی تحت تأثیر سطوح خاکپوش کاه وکلش برنج قرار گرفتند و در مقدار بقایای چهار تن در هکتاربیشترین عملکرد را داشتند.
4-4- تعداد دانه در غلاف
بررسی نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفت تعداد دانه در غلاف نشان می‌دهد که اثر اصلی تاریخ کاشت در سطح احتمال 1% و اثر اصلی مالچ در سطح احتمال 5% معنی‌دار است. اثر متقابل تاریخ کاشت × مالچ بر صفت تعداد دانه در غلاف معنی‌دار نشد (جدول 4-1).
بیشترین مقادیر میانگین تعداد دانه در غلاف به تاریخ کاشت اول اختصاص داشت. تاریخ‌های کاشت دوم و سوم به ترتیب بیشترین میانگین را از نظر این صفت دارا بودند (نمودار 4-8). بیشترین میانگین تعداد دانه در غلاف به تیمار استفاده از مالچ تعلق داشت که با تیمار عدم استفاده از مالچ دارای تفاوت معنی‌دار بود (نمودار 4-9).

نمودار 4-8- اثر اصلی تاریخ کاشت بر تعداد دانه در غلاف گیاه لوبیا

نمودار 4-9- اثر اصلی مالچ بر تعداد دانه در غلاف گیاه لوبیا
شفارودی و همکاران (1391) گزارش کردند که از نظر تعداد دانه به ازای هر واحد طول غلاف، اثر تاریخ کشت در سطح آماری یک درصد معنی‌دار بود. محمدی و مجد نصیری (1390) بیان کردند که تعداد دانه در غلاف در حبوباتی نظیر لوبیا چنان چه دستخوش تغییر گردد به سرعت می‌تواند میزان تولید دانه را افزایش یا کاهش دهد اما غالباً در این محصول تعداد دانه در غلاف کمتر تحت تأثیر شرایط محیطی واقع می‌شود به صورتی که در آزمایش انجام شده توسط این محققین مطابق نتایج حاصل از این بررسی دیده شده است که اثر تاریخ کاشت‌های مختلف بر این صفت مؤثر بوده‌اند به گونه‌ای که در تاریخ‌های مختلف کاشت بین زمان‌های کاشت اختلاف فاحشی از لحاظ این جزء عملکرد نمایان است. مسعودی کیا و عزیزی (1387) نشان دادند که تعداد دانه در غلاف تحت تأثیر تاریخ کشت قرار نگرفت. همچنین مشتطی و همکاران (1389) در صفت تعداد دانه در غلاف، با تاخیر در کشت، تعداد دانه افزایش یافت، به طوری که بیشترین تعداد دانه در غلاف (95/11) مربوط به تاریخ کشت 31 تیر و کمترین آن متعلق به تاریخ‌های کشت 17 خرداد (12/9) و 1 تیر (85/9) بود که با نتایج این تحقیق مطابقت نداشت. از جمله دلایل ایجاد تناقض بین نتایج حاصل به تأثیر عوامل محیطی، وجود اثر متقابل ژنوتیپ و محیط و استفاده از ارقام متفاوت و عکس العمل آن‌ها به شرایط مختلف رشدی می‌باشد. تعداد دانه در غلاف به موقعیت مکانی غلاف در گیاه و طول دوره طویل شدن غلاف‌ها بستگی دارد. به گونه‌ای که با افزایش طول این دوره، تعداد دانه در غلاف افزایش می‌یابد. به همین دلیل غلاف‌هایی که زوددتر در گیاه تشکیل شده‌اند حاوی تعداد دانه بیشتری نسبت به غلاف‌هایی هستند که دیرتر تشکیل می‌شوند (صادقی‌پور و همکاران، 1384). هر چند که خانجانی و همکاران (1389) بر ژنتیکی بودن صفت تعداد دانه در غلاف تأکید دارند و معتقدند که بین اجزای عملکرد کمتر تحت تأثیر محیط اطراف قرار می‌گیرد. به نظر می‌رسد که کنترل مناسب علف‌های هرز در تیمارهای استفاده از پوشش مالچ باعث رشد مناسب گیاه لوبیا شده و در نتیجه افزایش تعداد دانه در غلاف حاصل شده است. همچنین به دلیل اینکه بقایای گیاهی در سطح خاک می‌توانند به کاهش آبشویی عناصر غذایی خاک کمک کنند، احتمال می‌رود که نقش اساسی در افزایش تعداد دانه در غلاف داشته است. در همین رابطه تاج بخش و همکاران (1384) بیان کردند که وجود پسماندهای گیاهی در سطح خاک به کاهش آبشویی عناصر غذایی خاک کمک کرده و ضمن بهبود ساختمان فیزیکی خاک می‌تواند در کنترل علف‌های هرز نیز مؤثر باشد (تاج بخش و همکاران، 1384).
4-5- طول دانه
با توجه به نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفت طول دانه مشاهده می‌شود که اثر تاریخ کاشت و استفاده از مالچ و اثر متقابل آن‌ها بر این صفت بسیار معنی‌دار گردید (جدول 4-1).
مقایسه میانگین اثر اصلی تاریخ کاشت بر صفت طول دانه در نمودار 4-10 نشان داده شده است. با توجه به نتایج مشاهده می‌شود که تاریخ کاشت اول دارای بیشترین میانگین طول دانه و تاریخ کاشت سوم دارای کمترین میانگین طول دانه بود و از نظر آماری نیز با یکدیگر دارای اختلاف معنی‌دار بودند. مقایسه میانگین اثر اصلی طول دانه نشان داد که بیشترین میانگین این صفت در شرایط استفاده از پوشش مالچ مشاهده می‌شود (نمودار 4-11). تیمارهای تاریخ کاشت اول و استفاده از مالچ، تاریخ کاشت اول و عدم استفاده از مالچ و تاریخ کاشت دوم و استفاده از مالچ دارای بیشترین میانگین طول دانه گیاه لوبیا در بررسی مقایسه میانگین اثر متقابل دو جانبه بودند که از نظر آماری نیز تفاوت معنی‌داری با یکدیگر نشان ندادند (نمودار 4-12).

نمودار 4-10- اثر اصلی تاریخ کاشت بر طول دانه گیاه لوبیا

نمودار 4-11- اثر اصلی مالچ بر طول دانه گیاه لوبیا
به طور کلی، کاشت بسیار زود محصولات گرمادوست ممکن است استقرار گیاهچه را به دلیل خنکی هوا در مخاطره قرار دهد. همچنین کاشت زودهنگام سبب افزایش رشد رویشی و برخورد گلدهی، گرده افشانی و اوایل دانه بندی با هوای گرم تیر و مرداد می‌شود. کاشت دیرهنگام نیز معمولاً با محدودیت رشد رویشی و گلدهی زودهنگام گیاه همراه است، اما ممکن است طول دوران دانه بندی به دلیل برخورد با هوای خنک آخر فصل طولانی شده و یا برداشت آن به دلیل وقوع باران‌های پائیزی با مشکلاتی روبرو گردد (خواجه‌پور، 1380). آندرسون و واسیلاس (1985)، ایشاگ و ایوب (1974) و ویور و همکاران (1991) بیان کردند که انتظار می‌رود همراه با تأخیر در کاشت، وزن هر دانه نیز به دلیل کاهش سطح فتوسنتزکننده و کوتاه شدن دوره برای پرشدن دانه کاهش یابد ولی وزن هر دانه تا حدی تعدیل کننده شمار دانه در واحد سطح می‌باشد و نیز ممکن است اواخر دوران پرشدن دانه با وضعیت جوی مناسب‌تری روبرو گردد. به همین دلیل، در برخی پژوهش‌ها (شهسواری، 1368؛ اسکاریسبریک و همکاران، 1976) برخلاف نتایج حاصل از این تحقیق وزن هر دانه تحت تأثیر تاریخ کاشت قرار نگرفته است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که عوامل محیطی و اثر متقابلی که این عوامل با ژنوتیپ ایجاد می‌کنند می‌تواند تأثیرگذار باشد. با توجه به نتایج بررسی اثر مالچ بر صفت طول دانه مشاهده شد که اثر مالچ تنها در تاریخ کاشت سوم نتوانسته است کاهش طول دانه را جبران کند اما در دو تاریخ کاشت ابتدایی از نظر عددی صفت طول دانه در سطح مطلوبی حفظ شده است. استفاده از پوشش مالچ با حفظ رطوبت مورد نیاز و غلبه بر علف‌های هرز، رشد گیاه لوبیا را در شرایط بهینه حفظ کرده است. از سوی دیگر توانایی خود گیاه لوبیا در راستای تثبیت نیتروژن در کنار کمک پوشش مالچ به این امر باید مورد توجه قرار گیرد (نمودار 4-12).