بررسی مقایسه‌ای الگوی گذران اوقات فراغت جوانان و والدین آنها’- قسمت ۲۱

با این وجود سهم وسایل ارتباط جمعی در پرکردن زمان فراغت در جامعه‌ی امروز بسیار با اهمیت است، زیرا رسانه‌ها نقش کلیدی و حساس در اطلاع رسانی دارند و از منابع اطلاع رسانی در دسترس و
با‌صرفه‌ای هستند که تمام جزئیات را با کیفیت مطلوبی عرضه می‌کنند و در اختیار عموم
قرار می‌دهند (کانینگهام[۵]،۲۰۰۲: ۴۵).
یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد دنیای امروز، وجود ارتباطات وسیع و گسترده‌ی انسانی است، گسترش ارتباطات به ویژه ارتباطات الکترونیک، جامعه‌ی جدید را چنان از جوامع پیشین متمایز ساخته که عصر نو را عصر ارتباطات و جامعه‌ی امروز را جامعه‌ی اطلاعاتی خوانده‌اند. در چنین
جامعه‌ای رسانه‌ها و وسایل ارتباط جمعی به عنوان کلیدی در ارتباطات، نقشی بس مهم ایفا می‌کنند. رسانه‌های جمعی از میان تمام ابزارها و فنون جدید، بیشترین تأثیر فرهنگی را دارند. این رسانه‌ها در پیدایش عادات تازه، تغییر در باورها و خلق و خوی و رفتار انسان‌ها، تکوین فرهنگ جهانی و نزدیک کردن جوامع یکسان نبوده و تابع متغیر رشد فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی هر جامعه است. وسایل ارتباط‌جمعی اصلی عبارتند از: وسایل چاپی (کتاب‌ها، مجلات و روزنامه‌ها)، شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی، ماهواره‌ای و اینترنت که به عنوان وسیله ارتباط‌جمعی به شدت در حال گسترش است. در میان وسایل ارتباط‌جمعی، روزنامه، رادیو، تلویزیون داخلی و شبکه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای بیش از هر رسانه دیگری وقت افراد جامعه را به خود اختصاص می‌دهند و این به خاطر ویژگی‌هایی است که آن‌ ها دارا هستند. (دادگران،۱۳۷۰:۱۲۰).
عکس مرتبط با اقتصاد
به هر جهت رسانه‌ها تأثیر بسیار زیادی بر افکار مخاطبان خود دارند (بهار،۱۵۹:۱۳۸۴). ژودیت لازار[۶] معتقد است: ‘‌در جوامع غربی (به نظر ما در تمامی جوامع) رسانه‌ها نسبت به بقیه‌ی نهاد‌های آموزشی در شکل‌گیری افکار عمومی نقش بسیار مهمی دارند’ (لازار،۱۴۷:۱۳۸۰).
از این منظر مدیریت اوقات فراغت جوانان اهمیت بسیار دارد، چرا که فرصت مناسبی است برای انتقال ارزش‌ها، هنجارها و قواعد زندگی جمعی و به یک معنا جامعه‌ پذیر کردن آن‌ ها. البته باید در نظر داشت که در کنار وسایل ارتباط‌جمعی همچون تلویزیون داخلی، وسائل و ابزارهای جدیدی در این حوزه بروز و ظهور کرده است که به دلیل خاستگاه متفاوتشان می‌توانند مشکلاتی را از نظر ارائه هنجارهایی متفاوت و گاه متعارض از هنجارهای مرسوم جامعه، به وجود آورند. خصوصاً که حتی خانواده‌ها نیز نمی‌توانند به صورت کامل نظارت تام و تمامی بر نحوه‌ی استفاده از آن‌ ها داشته باشند. اگر به گسترش و توسعه استفاده از این وسایل جدید گذران اوقات فراغت توجه داشته باشیم اهمیت مسئله بیش از پیش روشن می‌شود. صرف نظر از مخاطرات بالقوه‌ای که از ناحیه وسایل نوین ارتباط‌جمعی وجود دارد، این مسئله نیز دارای اهمیت است که جوانان آینده‌سازان هر جامعه‌ای هستند لذا بررسی چگونگی گذران اوقات فراغت آن‌ ها به دلیل تأثیرهای اجتماعی که بر آینده یک جوان می‌گذارد اهمیت دارد. پس جهت‌گیری رسانه‌های نوین به سمت اکنون است و نه سنت گذشته. مبتنی بر تعامل و ارتباط دو سویه و چند سویه است. این ویژگی‌های رسانه نوین که با تکامل فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی[۷] پیوند خورده است، در گذر تاریخی نوآوری‌های رسانه‌ای بی‌سابقه است. لذا بررسی چگونگی گذران اوقات فراغت آن‌ ها به دلیل تأثیرهای اجتماعی که بر آینده یک جوان می‌گذارد اهمیت دارد.
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
بررسی تاریخی حضور و ظهور رسانه‌ها و هم چنین نمایان شدن نوجوانان و جوانان به عنوان زود پذیرندگان تکنولوژی (راجرز و شومیکر،۳۴۷:۱۳۶۹)، نشان می‌دهد، هنگامی که این دو مهم همراه هم شوند (یعنی نوجوانی و جوانی در مسیر پذیرش رسانه‌ای جدید قرار گیرد)، جامعه همواره با
چالش‌هایی رو به رو می‌شود (عاملی،۲۴۵:۱۳۸۵).
براساس اعلام مستندات مکتوب معاونت مطالعات و تحقیقات ملی جوانان، بیش از ۲۴ میلیون نفر از جمعیت کشور را جوانان تشکیل می‌دهند. با توجه به این که ایران کشوری بسیار جوان است و جوانان آینده سازان فردای جامعه و والدین فرزندان فردا خواهند بود، توجه به فعالیت‌های فعلی آنان حائز اهمیت بوده و بر مسئولین و متخصصان این حوزه است که به سادگی از کنار فعالیت‌های فرهنگی آنان نگذرند. جوانی و جوان بودن هم به عنوان یک فرهنگ، هم یک گروه سنی به واسطه‌ی آن‌که از اجبار به کار و فعالیت اقتصادی معاف و گاه محروم هستند فرصت بیشتری برای فراغت نسبت به گروه‌های اجتماعی دیگر دارند و جایگاهی که فراغت به لحاط تربیتی، آموزشی و رشد هویتی دارد (امامی: ۲۱:۱۳۸۹). این پژوهش سعی در شناخت جایگاه رسانه‌ها در الگوهای فراغتی جوانان و والدین آنها و تفاوت بین الگوی فراغتی این دو گروه اجتماعی دارد، زیرا خانواده‌ در برآورده‌ ساختن‌ نیازهای‌ فراغتی‌ جوانان‌ بیشترین‌ سهم‌ را ایفا می‌کند و برخی‌ از آداب‌ و رسوم‌ و سنت‌های‌ مذهبی‌ و ملی‌ خانواده‌های‌ ایرانی‌ در شکل‌گیری‌ اوقات‌ فراغت‌ جوانان‌ نقش‌ تعیین‌کننده‌ای‌ دارند و در نهایت بهبود کیفیت اوقات فراغت در وهله اول نیازمند شناخت وضع موجود است. پس همسو کردن زمان فراغت والدین با جوان می‌تواند کمک کند تا چالش‌ها و آسیب‌ها کاهش یابد و فضایی برای مشارکت جوانان فراهم آید. دنیس گیور معتقد است که اوقات فراغت، فرصتی به جوان می‌دهد تا انرژی‌هایش را آزاد کند و به خلاقیت و خود شکوفایی نایل شود ولیکن در صورتی که این فرصت‌ها به هرز رود و نتواند جوان را به مشغولیت برانگیزد، زمینه‌ساز انحرافات و کجروی‌های او خواهد بود (شرفی،۳۲۲:۱۳۷۰). از‌سوی دیگر، توجه نکردن به علایق و خواسته های این گروه سنی خسارات جبران ناپذیری به بار می‌آورد، گذشته از آن در سال‌های اخیر به دلیل توسعه تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات، الگوی گذران اوقات فراغت در حال ظهور است و در واقع رسانه‌ها نقش با اهمیتی در پرکردن وقت آزاد جوانان، ایفا می‌کنند. این در حالی است که مدیریت نادرست استفاده از این رسانه‌ها از‌سوی خانواده‌ها، ناخواسته می‌تواند پیامدهای سوئی برای جوانان در پی داشته باشد.
در مورد نحوه‌ی گذران اوقات فراغت و شیوه‌ها و وسایل مورد استفاده در گذران اوقات فراغت، تحقیقات متعددی انجام شده است. در این پژوهش ضمن توجه به چگونگی گذران اوقات فراغت والدین و جوانان تهرانی، سعی شده است که به بررسی مقایسه‌ای الگوی فراغت در بین جوانان و والدین آن‌ ها پرداخته شود و نیز در پی آن هستیم که بدانیم سهم رسانه‌ها در الگوی گذران اوقات فراغت تا چه حد است؟
۱-۳ سؤالات پژوهش
سؤال اصلی
ü آیا بین چگونگی گذران اوقات فراغت در میان جوانان و والدین آن‌ ها تفاوت وجود دارد؟
سؤالات فرعی
ü الگوی گذران اوقات فراغت جوانان تهرانی چیست؟
ü الگوی گذران اوقات فراغت والدین تهرانی چیست؟
ü رسانه‌ها در الگوی گذران اوقات فراغت جوانان و والدین آن‌ ها چه جایگاهی دارند؟
ü نحوه‌ی گذران اوقات فراغت جوانان و والدین آن‌ ها چگونه است؟
۱-۴ اهمیت و ضرورت پژوهش
اوقات فراغت و مسائل مربوط به آن یکی از مهمترین مباحث اجتماعی جوامع امروزی است و به دلیل این که پیامدهای فرهنگی، اخلاقی، روانی، اجتماعی و سیاسی مهمی را در بر دارد مورد توجه خاص جامعه ‌شناسان است و در این میان، بررسی و مطالعه‌ی مقوله‌ی اوقات فراغت جوانان از اهمیت خاص و در خور توجهی برخوردار است. زیرا جوانان به عنوان بخش عظیمی از پویاترین گروه‌های اجتماعی هستند که از یک سو وجودی سرشار از توان، انرژی و امید دارند و از‌سوی دیگر، دارای خواست‌ها، تمایلات، احساسات و عواطف گوناگونی هستند. حال اگر این توان و انرژی در بستر مناسبی از فراغت قرار گیرد و به تمایلات و خواست‌های مشروع آنان پاسخی مناسب داده شود، دنیای آن‌ ها به دنیای خوبی‌ها، شادی‌ها، بالندگی، خلاقیت‌ها و نوآوری‌ها مبدل می‌شود و رشد و اعتلای شخصیت و شکوفایی استعدادهای آن‌ ها را در پی خواهد داشت و در نتیجه جامعه نیز از خوبی‌ها و توانمندی‌های بالفعل آن‌ ها بهره‌مند خواهد شد. اما اگر این توان بالقوه در یک مسیر صحیح هدایت نشود، نه تنها نمی‌توان چشم امید به ایفای نقشی مؤثر از‌سوی جوان در اجتماع داشت بلکه باید منتظر اعمال و رفتاری ضد ارزشی و هنجارشکن جوانان در اجتماع باشیم و دردمندانه به تماشای صحنه‌های دل‌خراش و رنج آور از آسیب‌های روحی، اخلاقی، اجتماعی و… بنشینیم که او بر خود و بر پیکره‌ی اجتماع وارد می‌سازد. فراغت فرصتی است برای ایجاد رضایت خاطر و رشد و تکامل افراد جامعه. اهمیت نحوه‌ی گذران اوقات فراغت تا آنجاست که آن را نشان دهنده‌ی ویژگی‌های فرهنگی یک جامعه می‌دانند. در همین راستا به نقش فعالیت‌های اوقات فراغت در شکل‌گیری شخصیت جوانان تهرانی و توسعه جامعه می‌توان اشاره کرد.
این اوقات فرصت مناسبی است برای بازآفرینی و بازپروری نیروی جسمی و روحی افراد جامعه و از این رو در صورت فراهم کردن شرایط گذران یک فراغت مناسب، امکان دستیابی به سلامت اجتماعی و برخورداری از جامعه‌ای شاداب، با روحیه و دارای سلامت اخلاقی و روحی نیز تسهیل می‌گردد.
از منظر آسیب‌شناسی اجتماعی نیز چنان چه امکانات و شرایط برای پرداختن به فعالیت‌های مناسب در زمان فراغت برای همه افراد وجود نداشته باشد یا دسترسی به آن دشوار باشد، ممکن است افراد برای پاسخگویی به نیازها و خواسته‌های خود به راه‌ها یا فعالیت‌هایی متوسل شوند که همیشه به نفع جامعه نیست. مطالعات نشان می‌دهد زمینه بروز بسیاری از کج روی‌ها را در وقت‌های آزاد رها شده می‌توان دید.
جامعه ‌شناسان فراغت معتقدند که در صورت فقدان برنامه و آماده‌سازی برای بهره‌برداری از
اوقات فراغت، فضای وسیع فراغت، دشمن شماره یک انسان‌های جامعه خواهد بود. این امر، در مورد جوانان ابعادی دهشتناک خواهد داشت. جوانان با نیرو و انرژی وافر و تمایل به فعالیت نمی‌توانند خلأ زمانی را تحمل کنند و آسیب‌ها و نابهنجاری‌های رفتاری و اجتماعی نیز از همین خلأ نشئت می‌گیرد (فصل‌نامه‌ی مدیریت آموزش وپرورش،۸۱:۱۳۷۴). نقش و اهمیت اوقات فراغت در زندگی جوانان ضرورت یک برنامه‌ریزی دقیق را بیش از پیش جلوه‌گر می‌سازد و ما را ملزم به تدوین طرحی جامع می‌کند. بی‌تردید بهبود کیفیت گذران اوقات فراغت جوانان نیازمند مدیریت اوقات فراغت است. از‌سوی دیگر بهبود کیفیت اوقات فراغت نیز در وهله اول نیازمند شناخت وضع موجود است. از همین رو است که پژوهش در باب وضعیت موجود گذران اوقات فراغت دارای اهمیت است. خصوصاً در کشوری چون ایران که کشوری مذهبی است و تلاش دارد جامعه‌ای مبتنی بر الگوهای اسلامی بسازد، به همین خاطر مسئولیت خطیری متوجه مسئولین فرهنگی، اجتماعی و… جامعه می‌باشد که جز با برنامه‌ریزی صحیح و تلاش گسترده نمی‌توان این نیروی جوان را که یک ذخیره ملی به حساب می‌آید و سرنوشت جامعه بسته به سلامت و پیشرفت آن است تا در مسیر صحیح هدایت شود و در ضمن آگاهی آحاد مردم و خصوصاً والدین این گروه کثیر از شروط لازم به حساب می‌آید. از سوی دیگر، توجه نکردن به علایق و خواسته های این گروه سنی خسارات جبران ناپذیری به بار می‌آورد، گذشته از آن در سال‌های اخیر به دلیل توسعه تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات، الگوی گذران اوقات فراغت در حال ظهور است و در واقع رسانه‌ها نقش با اهمیتی در پرکردن وقت آزاد جوانان، ایفا می‌کنند. این در حالی است که مدیریت نادرست استفاده از این رسانه‌ها از‌سوی خانواده‌ها، ناخواسته می‌تواند پیامدهای سوئی برای جوانان در پی داشته باشد.
۱-۵ اهداف پژوهش
هدف کلان
üبررسی مقایسه‌ای الگوی گذران اوقات فراغت در بین جوانان و والدین آن‌ ها در میان خانواده‌های ساکن در شهر تهران
اهداف خرد
ü مطالعه شیوه‌های گذران اوقات فراغت جوانان ساکن در شهر تهران.
ü مطالعه شیوه‌های گذران اوقات فراغت والدین(جوانان) ساکن در شهر تهران.
ü شناسایی تشابهات و تفاوت‌های الگوی گذران اوقات فراغت والدین و جوانان آن‌ ها در شهر تهران.
۱-۶ قلمرو تحقیق
ü قلمرو موضوعی: از نظر موضوع این تحقیق به بررسی مقایسه‌ای اوقات فراغت جوانان و والدین آن‌ ها
می‌پردازد.
ü قلمرو زمانی: اطلاعات جمع‌ آوری شده این پژوهش در بهار و تابستان سال ۱۳۹۲ گرد‌آور‌ی‌شده است.
ü قلمرو مکانی: قلمرو مکانی این تحقیق شهر تهران است.

فصل دوم


مبانی نظری و پیشینه تحقیق
۲-۱ مقدمه
در این فصل ابتدا به مرور تحقیقات داخلی و خارجی در زمینه موضوع تحقیق، سپس تاریخچه‌
اوقات فراغت از آغاز پیدایش انسان تا امروز مطرح می‌شود در بخش مبانی نظری، به تعریف مفهوم فراغت از منظر جامعه‌شناسانه پرداخته شده است و همچنین در این فصل تلاش خواهد شد تا مروری بر نظریه‌پردازان اوقات فراغت صورت گیرد. بدیهی است که نظریه‌پردازان مطرح شده در این فصل شامل همه‌ی نظریه‌پردازان اوقات فراغت نمی‌باشند، اما تلاش بر این بوده است تا به طرح دیدگاه‌های نظری مختلف پرداخته شود و بعد از جمع‌بندی و نتیجه‌گیری از مبانی نظری و سوابق پژوهشی، چارچوب نظری تحقیق مطرح شده است.
۲-۲ تحقیقات پیشین
آنچه در این بخش مطرح می‌گردد، خلاصه‌ای از تحقیقات مشابه در زمینه‌ی اوقات فراغت است. از آنجا که هر کار تحقیقی و علمی در راستای تحقیقات و یافته‌های قبلی و ادامه دهنده و تکمیل کننده دستاوردهای محققان و دانشمندان دیگر می‌باشد، برای تحقق این هدف و آگاهی از کیفیت تحقیقات انجام شده در مورد اوقات فراغت به مؤسسات تحقیقاتی و مراکز دانشگاهی مراجعه شد و تحقیقات مرتبط با موضوع پژوهش، مورد مطالعه قرار گرفت که در زیر به تلخیصی از تحقیقات پیشین اشاره می‌گردد.
۲-۲-۱ تحقیقات داخلی
اوصانلوی (۱۳۶۸)، در پژوهشی تحت عنوان “نحوه‌ی گذراندن اوقات فراغت دانش آموزان دوره‌ی متوسطه‌ی شهر تهران”، به بررسی چگونگی گذران اوقات فراغت جمعیت و میزان تأثیر برخی از
ویژگی‌های خانوادگی بر نحوه‌ی گذران جمعیت ۱۶ تا ۲۰ سال شهر تهران با حجم نمونه ۱۰۰۰ نفری با روش پیمایش پرداخته است. نتایج این پژوهش، نشان می‌دهد که ۷۴ درصد از شاگردان از خانواده‌های پر جمعیت بیش از ۶ نفر هستند لذا نمی‌توانند از ایام فراغت خود استفاده مطلوبی داشته باشند. ۹/۷۷ درصد جوانان در اوقات فراغت خود به مطالعه کتاب، ۳/۵۸ درصد به گفتگو با دوستان، ۵۸ درصد به گردش، ۵۷ درصد به رادیو، ۶/۵۵ درصد به تلویزیون، ۹/۴۷ درصد به روزنامه، ۵۶/۴ درصد به مجله و ۵۳/۳ درصد به سینما رو می‌آورند. ۴۹ درصد از دانش‌آموزان به هنر علاقه‌مند هستند اما ۶۷/۵ درصد در این زمینه فعالیتی ندارند. ۲۶/۸ درصد آنان ورزش نمی‌کنند و ۸/۱ درصد به ورزش بی‌علاقه هستند. ۷۷ درصد از فعالیت‌های مدرسه خود اظهار نارضایتی کردند.
نتایج پژوهشی که توسط صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۵ به روش پیمایشی در یک نمونه‌ی ۱۶۰۱ نفری از افراد ۱۵ سال به بالا انجام شده است نشان می‌دهد که رایج‌ترین شیوه‌ی گذران اوقات فراغت مردم تهران تماشای تلویزیون بوده است. به طوری که ۷۹ درصد مردم تهران تلویزیون تماشا می‌کنند. سپس به ترتیب دور هم نشستن با افراد خانواده، استراحت، گوش کردن به رادیو، دید و بازدیدها از جمله فعالیت‌های دیگر بوده است.
آقا (۱۳۷۱)، در پژوهشی تحت عنوان “کیفیت گذران اوقات فراغت دانش‌آموزان در شهر شیراز”، به بررسی نحوه‌ی گذران اوقات فراغت دانش‌آموزان در فاصله سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۶۷ پرداخته است. نتایج نشان می‌دهدکه در هر دو بررسی اوقات فراغت روزانه دانش‌آموزان در انحصار تلویزیون قرار داشته است و به نقش این وسیله ارتباط جمعی به عنوان مهم‌ترین ابزار گذران ایام بیکاری تمامی افراد جامعه به خصوص جوانان افزوده است. در فاصله دو بررسی از نقش سایر وسائل ارتباط جمعی نظیر رادیو، روزنامه‌ها و مجلات در گذران اوقات فراغت جوانان به دلیل افزایش نفوذ تلویزیون کاسته شده است. مطالعه‌ی کتاب که می‌تواند یکی از راه‌های سودمند و مفید گذران اوقات فراغت باشد در فاصله دو بررسی کاهش مختصری یافته است. سینما نیز که یکی از وسائل گذران اوقات فراغت است قربانی توسعه سریع تلویزیون و کاهش درآمد خانوار شده است. بررسی نگرش و رفتار ورزشی دانش‌آموزان کاهش مختصری در فاصله دو بررسی را نشان می‌دهد. به طور کلی نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که مشکلات گذران اوقات فراغت جوانان بین سال‌های ۵۶ تا ۶۷ بیشتر شده و باتوجه به رشد سریع جمعیت افزون‌تر نیز خواهد شد و هم چنین تفاوت معنی‌داری بین دو جنس در خصوص استفاده از کالاهای فرهنگی مشاهده کرده است.
هاشمی نژاد و محتشمی (۱۳۶۸)، در پژوهشی تحت عنوان “چگونگی گذران اوقات فراغت شهروندان ساکن در تهران”، به بررسی چگونگی نحوه‌ی گذران اوقات فراغت جمعیت ۱۵ سال به بالای تهرانی با حجم نمونه ۱۲۰۰ نفری پرداخته است. نتایج حاکی از آن است که ۵۳ درصد افراد زمان فراغتشان را ساعت ۲۰ الی ۲۱ اعلام کرده و اغلب افراد ترجیح می‌دهند که اوقات فراغت خود را با خانواده بگذرانند. تماشای تلویزیون (۷۹ درصد) و گوش دادن به رادیو (۶۴ درصد) از فعالیت‌های اوقات فراغت بوده است. مسافرت، خواندنِ کتاب، روزنامه، خواندنِ مجله، گوش دادن به موسیقی، ورزش کردن، رفتن به تماشای مسابقات ورزشی رفتن به سینما و رفتن به تئاتر به ترتیب ۵۸، ۴۵، ۳۵، ۳۰، ۱۲، ۲۱ و ۲ درصد اوقات فراغت افراد جامعه آماری را به خود اختصاص داده است.
قاسمی (۱۳۷۳)، در پژوهشی تحت عنوان “بررسی اوقات فراغت جوانان شهر ایلام”، به بررسی اوقات فراغت جوانان شهر ایلام با حجم نمونه ۵۰۰ نفری با روش پیمایش و مطالعات کتابخانه‌ای و نمونه‌گیری تصادفی ساده پرداخته است که نتایج تحقیق نشان داده است که ۸۲ درصد از جوانان اوقات فراغت خود را با خانواده‌هایشان سپری می‌نمایند، ۶۳/۳ درصد آن‌ ها عدم رضایت خود را از نحوه‌ی گذراندن اوقات فراغتشان اعلام کردند، ۵۸ درصد فعالیت‌های فراغتی خود را با همسالان خود انجام می‌دهند، ۴۹/۸ درصد از برنامه‌های تلویزیون استفاده می‌کنند و گرایش آن‌ ها به تماشای سیمای داخلی بیش از سیمای خارجی است. جوانان کمترین زمان را به مطالعه کتب غیردرسی و سینما و بیشترین وقت فراغت آن‌ ها صرف امور ورزشی (فوتبال، والیبال و تنیس) و هنری (خطاطی و نقاشی) می‌شود.
رستمی (۱۳۷۳)، در پژوهشی تحت عنوان “نحوه‌ی گذراندن اوقات فراغت دانش آموزان پسر اداره‌ی آموزش و پرورش استان کرمانشاه”، به بررسی گذراندن اوقات فراغت دو گروه، ابزار وسایل ارتباط جمعی و سایر ابزارها و نقش هر یک از اجزا در گذراندن اوقات فراغت پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در میان وسایل ارتباط جمعی، جوانان بیشتر فراغت خود را به تماشای تلویزیون سپری می‌کنند (روزانه ۳ ساعت به طور متوسط). طرفداران رادیو و برنامه‌های آن بسیار ناچیز است. تعداد علاقه‌مندان به سینما کاهش یافته است و جوانان بیشتر به فیلم‌های کمدی و جنگی، علاقه‌مند هستند. همچنین مجلات ورزشی در بین مطبوعات بیشترین خواننده را دارند. جوانان ترجیح میدهند اوقات فراغت خود را با روی آوردن به امکانات کم هزینه‌تر، از قبیل معاشرت با دوستان، قدم زدن در پارک یا کوچه و خیابان سپری نمایند و بیشتر علاقه‌مند به کتب علمی و داستانی هستند. در بررسی نقش ورزش در گذراندن اوقات فراغت، بیشتر دانش آموزان به وسایل ورزشی علاقه داشته‌اند و به فوتبال با فاصله زیادی از سایر رشته‌ها بیشترین علاقه را نشان داده‌اند.
شیخ (۱۳۷۴)، در پژوهش خود تحت عنوان “چگونگی گذراندن فعالیت‌های فراغت بین نوجوانان و جوانان در جامعه شهری”، به بررسی شناسایی نحوه‌ی گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان ۱۱ تا ۲۹ سال جامعه شهری ایران با تأکید بر چگونگی پرداختن آنان به فعالیت‌های مختلف اوقات فراغت با حجم نمونه‌ی ۲۵۰۰۰ نفری با روش پیمایش پرداخته است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که:

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

 

    1. هر فرد نوجوان به طور متوسط سه ساعت در شبانه‌روز وقت فراغت دارد.

 

    1. نوجوانان و جوانان عموماً زمان فراغت آنان از حدود ساعت ۱۶ شروع می‌شود و تا موقع خواب ادامه پیدا می‌کند.

 

    1. از مجموعه فعالیت‌هایی که در گذران وقت فراغت جوانان، درجه اول اهمیت را دارا است، انجام کارهای هنری بین نوجوانان دختر است.

 

  1. از فعالیت‌هایی که در سپری شدن وقت فراغت جوانان در مرتبه‌ی دوم اهمیت قرار دارند،
    میزان پرداختن به بازی و ورزش، مطالعه‌ی روزنامه و گوش کردن به نوار موسیقی میان جوانان مرد است که نسبت به جوانان زن در حد قابل ملاحظه‌ای بیشتر است. تماشای تلویزیون سهم زمانی عمده‌ای را در بین افراد مورد مطالعه به خود اختصاص داده است.

 

تندنویس (۱۳۷۵)، در رساله‌ی خود با عنوان “نحوه‌ی گذران اوقات فراغت دانشجویان دانشگاه‌های کشور با تأکید بر فعالیت‌های ورزشی”، به بررسی تعیین میزان اوقات فراغت دانشجویان دختر و پسر دانشگاه‌‌های ایران در طول ترم تحصیلی و تعطیلات تابستانی و نوع فعالیت‌های فراغتی جاری و مورد علاقه‌ی آنان و همچنین موقع و محل گذراندن اوقات فراغت و نقش فعالیت‌های ورزشی در این اوقات پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که میزان اوقات فراغت دانشجویان در طول نیمسال تحصیلی ۳ تا ۴ ساعت و در تابستان‌ها ۳ تا ۸ ساعت است. زمان فراغت بعدازظهرها و شب‌ها و محل گذراندن آن، خوابگاه، منزل و دانشگاه بوده است. تلویزیون، مطالعه و هم‌صحبتی و ورزش چهار فعالیت‌ فراغتی جاری و ورزش، مطالعه و کامپیوتر از فعالیت‌های فراغتی مورد علاقه بوده است. جایگاه ورزش در زمان فراغت در مرتبه‌ی سوم برای پسران و مرتبه‌ی نهم برای دختران بوده است. ۵۰/۱۵درصد پسر و ۸/۳۱ درصد دختران ورزش نمی‌کنند. رشته‌‌های ورزشی دختران پس از پیاده‌روی، نرمش، دویدن، بدن‌سازی، والیبال، کوهنوردی و برای پسران فوتبال، نرمش، دویدن، بدن‌سازی، تنیس روی میز بوده است. دانشجویان با انگیزه کسب نشاط، احساس لذت، حفظ تندرستی و احساس قدرت ورزش می‌نمایند و مشغله زیاد، تنبلی و نبود امکانات، علل عدم شرکت آنان در فعالیت‌های ورزشی بوده است. ۵/۴۸ درصد دانشگاه‌ها دارای استادیوم ورزشی، ۸/۷۷ درصد سالن سرپوشیده، ۳/۳۳ درصد استخر سرپوشیده، ۷/۴۰ درصد خوابگاه های دانشجویی دارای محل مطالعه و۵/۸۷ درصد تلویزیون و ۱/۲۸ درصد اطاق شطرنج هستند. رشته‌های ورزشی والیبال و تنیس روی میز در تمامی دانشگاه‌های مورد مطالعه به شکل فعال وجود دارد، ولی فوتبال۹/۹۶ درصد، بسکتبال ۹/۹۳ درصد و شنا ۸/۸۱ درصد از دانشگاه‌های موردمطالعه وجود دارد. بین جنسیت، تأهل و تجرد، رشته‌ تحصیلی، محل سکونت، میزان تحصیلات والدین دانشجویان، درآمد والدین با پرداختن دانشجویان به ورزش رابطه معنی دار در حد  مشاهده گردید.
شیخ (۱۳۷۶)، در پژوهش خود تحت عنوان “فعالیت‌های فراغت آنان در شهر تهران و چگونگی گذران اوقات فراغت در روز عادی تابستان”، با حجم نمونه‌ی ۶۰۰ نفری و با روش پیمایش نشان داده است که به‌طور متوسط ۱۱ ساعت و۲۳ دقیقه از ۲۴ ساعت روز عادی تابستان صرف رفع نیازهای اولیه و انجام فرایض ، ۵ ساعت و۵۶ دقیقه صرف کار اشتغالات روزمره و ۶ ساعت و ۳۸ دقیقه از آن صرف پرداختن به فعالیت‌های فراغت شده است. جوانان متأهل به ویژه جوانان متأهل مرد بیش از جوانان مجرد در یک روز عادی تابستان به کار و اشتغالات روزمره می‌پردازند. جوانان مرد مجرد بیشترین فراغت و جوانان مرد متأهل کمترین وقت فراغت خود را در این روز داشته‌اند. وقت فراغت جوانان زن مجرد نیز تا حدی بیش از جوانان زن متأهل بوده است. جوانان شاغل و جوانان زن خانه‌دار کمترین زمان فراغت و جوانان مرد محصل و بیکار بیشترین زمان فراغت را در این روز داشته‌اند. افراد در سایر گروه‌های جنس و وضعیت اشتغال بین ۶ ساعت و ۵۲ دقیقه تا ۷ ساعت و ۲۵ دقیقه فراغت داشته‌اند. صرف وقت در ایام تابستان با تماشای تلویزیون، دیدار، مطالعه، ورزش و بازی و وقت‌گذرانی سپری می‌شود. بنابراین سهم عمده با فعالیت‌هایی است که فرد(نوجوان و جوان) تقریباً در وضعیت منفعل قرار دارد و پرداختن به فعالیت‌هایی که حضور فعال فرد را می‌طلبد، با استقبال کمتری همراه است.
امجدیان (۱۳۷۸)، در پژوهش خویش تحت عنوان “بررسی نیازهای دانش آموزان پسر دوره متوسطه شهر تهران در زمینه بهره‌گیری از اوقات فراغت”، با حجم نمونه ۳۰۰ نفری دانش آموزان و جمعیت۳۰ نفری از کارشناسان با روش توصیفی نشان داده است که: “بین وضع موجود و وضع مطلوب فعالیت‌های ورزشی بیرون از منزل، ورزش‌های درون منزل، فعالیت‌های فنی و حرفه‌ای تفاوت معنی‌داری وجود داشت ولیکن بین وضع موجود و وضع مطلوب فعالیت‌های مطالعاتی، استفاده از وسایل سمعی و بصری، برنامه‌های سیاسی و مذهبی، فعالیت‌های هنری و فعالیت‌های تفریحی تفاوت معنی‌داری وجود نداشت. بین نیازهای دانش‌آموزان مناطق شمال و جنوب تهران در فعالیت‌های ورزشی بیرون از منزل، برنامه‌های سیاسی و مذهبی و فعالیت‌های تفریحی تفاوت معنی‌دار بود، در حالی که فعالیت‌های ورزشی درون منزل، فعالیت‌های مطالعاتی، استفاده از وسایل سمعی و بصری، فعالیت‌های هنری و فعالیت‌های فنی و حرفه‌ای تفاوت معنی‌داری نبود. بیشترین موانع بهره‌گیری از اوقات فراغت از نظر کارشناسان به ترتیب اهمیت عبارت است از: عدم وجود برنامه‌ریزی در خانواده‌ها، ضعف اقتصادی آن‌ ها، عدم هماهنگی برنامه‌ها با خواست دانش آموزان، فقر فرهنگی خانواده‌ها، تأکید بر امور تحصیلی، حجیم بودن دروس، عدم توجه به نیازهای منطقه‌ای، عدم آشنایی دانش آموزان با اوقات فراغت، عدم تأثیر برنامه‌ها در زندگی و اشتغال به کار دانش آموزان
اشرف الکتابی (۱۳۷۹)، در پایان‌نامه خود با عنوان “تغییرات نحوه‌ی گذران اوقات فراغت خانواده‌های شهر تهران طی سه نسل”، به بررسی طرح گذران اوقات فراغت به شکل مقایسه‌ای هم میان جنس‌های مختلف و هم در سه نسل مختلف از یک خانواده در مناطق ۲۲ گانه شهر تهران با روش مطالعه‌ی اکتشافی، مطالعه‌ی اسنادی و روشِ پیمایشی از طریق پرسشنامه و مصاحبه حضوری پرداخته است. در این پایان نامه محقق به دنبال یافتن پاسخ سؤالات ذیل است:
گذران اوقات فراغت در خانواده تهرانی چگونه است؟ در صورتی که گذران اوقات فراغت تغییر کرده میزان این تغییر طی سه نسل چگونه بوده است؟ و بالاخره رابطه‌ی عواملی مانند محلِ تولد، جنس، سن و تحصیلات در چگونگی گذران اوقات فراغت چیست؟
برخی از نتایج این مطالعه عبارتند است از:

 

 

    • نحوه‌ی گذران اوقات فراغت زنان در مقایسه با مردان به صورتی ضعیف است که سرگرمی‌ها و فعالیت‌های بیرون خانه را شامل می‌شود.

 

    • دختران آزادیِ عمل کمتری نسبت به پسران در گذران اوقات فراغت دارند.

 

    • وسایل ارتباط جمعی در گذران اوقات فراغت نسل سوم بیش از دو نسل قبل است.

 

  • معاشرت، بازدید و هم صحبتی نسل دوم در گذران وقت نقش اساسی دارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *