برانگیختگی فیزیولوژیکی، خودکارآمدی اجتماعی


Widget not in any sidebars
یکی از مسائل مهم مورد توجه بشر خودکارآمدی است(زارع زاده و کدیور، 1389). بندورا (1986) خودکارآمدی را قضاوت افراد در موردتوانایی هایشان برای سازماندهی و اجرای یک سلسله کارها جهت رسیدن به انواع تعیین شده عملکرد می داند(به نقل از عابدینی، 1390). بدیهی است که تفکر، احساسات و رفتار انسان در موقعیت هایی که به توانایی های خود اطمینان دارد، متفاوت از رفتار وی در موقعیت هایی است که احساس عدم توانایی یا فقدان صلاحیت می کند(قراباغی، امیرتیموری و مقامی،1390).
ادن و ذوک (1996) معتقدند خودکارآمدی تخمین کلی فرد از توانایی های خود برای تأثیر گذاشتن بر عملکرد است. کسیدی و ایچوز (1998) خودکارآمدی را عقیده به توانایی یک فرد در داشتن یک رفتار یا انجام یک کار خاص به صورت موفقیت آمیز می دانند(به نقل از سلیمانی و هویدا، 1392). اسپکتور (2007) معتقد است خودکارآمدی قضاوت های فرد درباره توانایی هایش برای انجام موفق سطوح خاصی از تکالیف است، که می تواند منجربه تلاش های گسترده تر و پشتکار بیشتر گردد.
خودکارآمدی یا خود اثربخشی از لحاظ روانشناسی انتظارات متصور یک فرد برای موفقیت در یک کار یا رسیدن به یک نتیجه خوب از طریق فعالیت های فردی است. بنابراین خودکارآمدی یک فرآیند ذهنی است که شامل شناسایی هدف، برآورد تلاش و توانایی های لازم برای رسیدن به آن هدف و پیش بینی نتیجه آن می باشد. افراد دارای خودکارآمدی بالا توانایی های خود را باوردارند و برای رسیدن به هدف خود پافشاری می کنند و تسلیم نمی شوند، از این رو در متقاعد کردن دیگران موفق عمل می کنند(اوانسو کلارک، 2011).
خودکارآمدی از بنیه شخصیتی فرد در رویارویی با مسائل و رسیدن به اهداف و موفقیت خبر می دهد و تحت تأثیر ویژگی های شخصیتی، از جمله باور داشتن خود (اعتماد به نفس)، تلاشگر بودن و تسلیم نشدن (خودتهییجی)، وارسی علل موفقیت نداشتن به هنگام ناکامی(خودسنجی)، آرایش جدید مقدمات و روش های اجتماعی برای رسیدن به هدف (خود تنظیمی) و تحت کنترل درآوردن تکانه ها(خود رهبری) قرار دارد(رحیم آبادی، 1391).
2- 1-3-1- منابع خودکارآمدی
انتظارات خودکارآمدی براساس چهار منبع اطلاعاتی شکل می گیرد (هویو میسکل،۲۰۰5). این چهار منبع عبارتنداز: دستاوردهای عملکردی، تجربه جانشینی، ترغیب کلامیوحالت های فیزیولوژیکی.
دستاوردهای عملکردی: بندورا معتقد است انتظارات کارآمدی در تجربیاتی که شخص در آنان مهارت دارد، ریشه دارد. تجارب موفق انتظارات سطح بالا ایجاد می کنند؛ در حالی که تجارب شکست منجربه انتظارات پایین می شوند.
تجربیات جانشینی: یعنی دیدن یا مشاهده کارهای موفقیت آمیز دیگران، می تواند به تدریج ادرا ک های کارآمدی را در بینندگان القاء کند تا به این باور برسند که آنان هم آن قدر دارای قابلیت هستند که بر فعالیت های مشابه تسلط یابند.
ترغیب کلامی یا قانع سازی کلامی: قانع سازی کلامی بدین معنی است که اگر به مردم بگوییم شما توان انجام کارهایی را که می خواهید دارید، خودکارآمدی آنان افزایش می یابد. برای اینکه قانع سازی مؤثر بیفتد، باید واقع بینانه باشد. این شیوه اغلب برای متقاعد کردن افرادی به کار می رود که قابلیت های لازم برای انطباق با اهدافشان را دارند.
برانگیختگی فیزیولوژیکی: میزان آرامش یا ترس ما در شرایط استرس زا، منبع دیگری است که بر خودکارآمدی ما تأثیر می گذارد. ما این نوع اطلاعات را اغلب به عنوان منبعی برای قضاوت در باره توانایی های خودمان به کار می گیریم. بندورا معتقد است زمانی که مردم با برانگیختگی آزارنده ای محاصره نشده اند، بیشتر انتظار موفقیت دارند تا زمانی که در شرایط استرس زا قرار می گیرند.
2- 1- 3- 2- انواع خودکارآمدی
خودکارآمدی دارای حیطه های مختلفی است که عبارتند از:
خودکارآمدی اجتماعی: به معنای ادراک فرد از توانمندی خود در رسیدن به معیارهای اجتماعی و ارتباطات اجتماعی است.
خودکارآمدی تحصیلی: به معنای ادراک فرد از توانمندی خود در یادگیری، حل مسائل تحصیلی و دستیابی به موفقیت های تحصیلی است.
خودکارآمدی هیجانی: به معنای ادراک فرد از توانمندی خود در کنترل و مدیریت هیجان ها و افکار منفی است.
خودکارآمدی جسمانی: به معنای ادراک فرد از توانایی جسمی، اطمینان در انجام فعالیت ها و مهارت های فیزیکی و همچنین اطمینان از تأثیرگذاری جسمانی بر افراد دیگر است (احمدی، ایرانیان و پارسانژاد، 1391).
2- 1-3- 3- راهکارهای رسیدن به خودکارآمدی بالا
قرار دادن/گرفتن در معرض تجربه های موفق از طریق ترتیب دادن هدف های قابل دسترس؛
با قرار دادن/گرفتن شخص در معرض الگوهای مناسبی که در عمل موفق اند و بدین وسیله، افزودن تجربه های جانشینی موفق او؛
فراهم آوردن متقاعدسازی و تشویق های کلامی موفق؛
تقویت برانگیختگی فیزیولوژیکی از طریق رژیم غذایی و برنامه های ورزشی؛
جست و جوی ناشناخت ها، استقبال از تغییرات و قبول این مطلب که «زیبایی زندگی در تغییرات آن است »؛
نسبت به هم نوعان خود احساس تعلق داشتن، عدم خودبینی و از خود راضی بودن؛
مقابله با بی عدالتی و توجه به خود تشویقی و نیروهای برانگیزاننده درونی؛