رویکردهای درمانی در اعتیاد با متادون

متادون:

به طور کلی رویکردهای درمانی در اعتیاد را می‌توان به دو گروه بزرگ تقسیم کرد :

1 – پرهیز کامل و دستیابی به زندگی عاری از موادAbstinance))

2 – کاهش آسیب ها و عوارض ناشی از اعتیاد در فرد (Harm Reduction)

درمان نگهدارنده با متادون: یکی از خدمات اصلی در برنامه کاهش آسیب درمان نگهدارنده با متادون می باشد . سازمان بهداشت جهانی در این خصوص توصیه نموده است که بایستی معتادین بتوانند به طیف وسیعی از درمانهای اعتیاد دسترسی داشته باشند و درمان نگه دارنده با متادون باید قلب این درمانها باشد. در درمان نگهدارنده با متادون، به بیمار متادون داده و دوز آن را آنقدر بالا می بریم که بیمار وسوسه مصرف مواد دیگر،  را نداشته باشد و این درمان نگهدارنده را تا هر زمان که بیمار بخواهد ادامه می دهیم.

  • انواع دیگر درمان با اگونیست ها شامل : بوپره نورفین زیر زبانی ، LAAM (فعلا وارد داروهای ژنریک ایران نشده است) می باشد
  • استفاه از درمانهای غیر داروئی در کنار درمان با داروهای اپیوئیدی نگهدارنده در بهبود نتایج درمان موثر هستند مثلا مشاوره حمایتی یک جلسه در هفته در کنار تجویز متادون می تواند نتایج درمان را به طور واضحی بهبود بخشد.
  • بیماران مسن تر ، متاهل معمولا نسبت به سایر بیماران بیشتر تمایل دارند که مدت طولانی روی درمان با متادون باقی بمانند.
  • بیمار به طور روزانه و در ساعات تعیین شده برای دریافت متادون مراجعه می‌کند.

در هنگام مراجعه بیمار، پرستار  مقدار داروی ارائه شده به بیمار، تعداد قرص تحویل شده و زمان تحویل را در فرم مربوطه ثبت می‌کند.

تحت نظارت پرستار، بیمار محلول متادون را به صورت خوراکی مصرف می‌کند

ارائه شناسنامه، برای تجویز دوز منزل ضروری است.

  • به بیمار تذکر داده می­شود که تنها در صورت احراز هویت، در ماه­های بعد به او دوز منزل تحویل داده خواهد شد.
  • تا قبل از راه­اندازی شبکه رایانه­ای، در مسافرت­های بیمار که طول آن بیش از مدت زمان دوز منزل می‌باشد، لازم است که پزشک مربوطه (مبدأ) با مرکزی در شهرستان مقصد هماهنگی به عمل آورده، و بیمار را با معرفی­نامه­ای که در آن مشخصات بیمار، مرحله‌ درمان و دوز متادون دریافتی او قید شده است، به آن مرکز ارجاع دهد. لازم به ذکر است که بهتر است در هنگامی که بیمار در مرحله‌ القای درمان است، مسافرت نکند(نادری و همکاران، 1387).

متادون یک آگونیست گیرنده‌های میو و کاپا می باشد که دارای چسبندگی زیادی به این گیرنده‌ها است. همچنین متادون آنتاگونیست گیرنده‌های (NMDA)N-methyl-Daspartate می‌باشد. از طریق خوراکی تجویز می‌شود و نزدیک به 85 تا90 درصد آن از طریق گوارش جذب می‌شود. حداکثر غلظت آن در پلاسما 2-6 ساعت پس از مصرف می باشد. نیمه عمر این دارو در پلاسما 24 ساعت است که در نهایت توسط آنزیم سیتو – کروم P450 در کبد متابولیزه می‌شود (اسپیکا[1] و همکاران، 2002).

  رسالت و اهداف دانشگاه

متادون از طریق کاهش نشانه‌های ترک مواد افیونی عمل می‌کند. ایجاد سطح خونی ثابت متادون، ولع مصرف مواد افیونی را متوقف می‌کند. از آنجا که متادون دارویی با طول عمر طولانی‌تر از دیگر افیون‌ها (مانند هروئین) است، یک دوز خوراکی آن، روزانه از شروع نشانه‌های ترک مواد افیونی به مدت 24 ساعت یا بیشتر جلوگیری می‌کند(مکری،2002). متادون از آندسته داروهایی است که از 30 سال پیش دگرگونی زیادی در درمان مواد افیونی بوجود آورده است. داده‌های بالینی نشان می‌دهد که قبل از توسعه برنامه های نگهدارنده متادون بکار بردن روشهای روان درمانی برای بیماران وابسته به مواد مخدر موثر نبوده است و میزان افرادی که به طور معناداری ترک کنند بسیار اندک بوده است(ماتیاس[2]، 1995). البته مطالعات بسیاری نشان داده اند که بالاترین اثربخشی درمان زمانی است که نگهدارنده متادون با روشهای رواندرمانی ترکیب شود.

 

 

 

2-6- انواع درمان با متادون:

متادون را در درمان اعتیاد می توان برای دو هدف به کار برد. در سم زدایی طی ١٠ تا ١۴ روز مقدار متادون به تدریج کاهش یافته و سپس قطع می گردد. از آنجا که سم زدایی صرفاً جزئی از یک برنامه درمانی بلندمدت پیشگیری از عود می باشد و درمان کاملی تلقی نمی شود، پیگیری بعدی و پیشگیری از عود باید متعاقب آن طراحی و اجرا شود. مدت متوسط سم زدایی مورد قبول این پروتکل ٢ تا ٣ هفته می باشد (برندز[3]، 2002).در درمان نگهدارنده مقدار دارو به تدریج افزایش داده میشود تا جایی که علائم ترک مشهود نباشند و ولع مصرف مواد غیرقانونی نیز به واسطه مصرف متادون به حداقل ممکن برسد (دایر[4]، 1999). درمان نگهدارنده به مدت طولانی برای حداقل چندین ماه و معمولا بیش از یک سال و گاهی مادام العمر انجام می‌شود. در کسانی که واقعاً به درمان نگهدارنده نیاز داشته باشند در صورت قطع این درمان اغلب پس از مدت بسیار کوتاهی عود اتفاق می‌افتد و بیمار به مصرف مجدد مواد غیر قانونی روی خواهد آورد. بنابراین در صورت ختم درمان در این افراد حفظ ارتباط با مرکز درمانی برای پیگیریهای بعدی و احیاناً شروع مجدد درمان ضروری است (بال و رز[5] ، 1991).

  چرا تنظیم هیجان مهم است؟

مزایا و مشکلات درمان نگهدارنده با متادون:

درمان نگهدارنده با متادون فواید زیر را به همراه دارد:

  • مصرف مواد غیرقانونی را کاهش می دهد.
  • زندگی بیمار را ثبات می بخشد.
  • زندگی سازنده را ممکن می سازد.
  • مصرف خودسرانه داروها را کاهش می دهد.
  • از ارتکاب اعمال غیرقانونی می کاهد.
  • رفتارهای پرخطر به خصوص تزریق مشترک که همراه با خطر انتقال بیماری های پاتوژن خونی همانند ایدز و هپاتیت است را کاهش می دهد.
  • بیماری و مرگ و میر ناشی از مواد را کاهش می دهد. (الکادر[6] و همکاران، 2009).
  • چرخه نشئگی و خماری را در بیمار از بین می‌برد و بیمار از ثبات بیشتری برخوردار خواهد‌شد.

بنابراین درمان نگهدارنده با متادون هم برای فرد و هم جامعه ثمربخش است. درمان نگهدارنده با متادون هرچند خود نوعی وابستگی به این دارو است اما مساوی با اعتیاد تلقی نمی گردد. زیرا فرد به سبب مصرف منظم این دارو از دور باطل “مصرف-  نشئگی – خماری – جستجوی نوبت بعدی مواد- مصرف” رها می شود.  مصرف وسواس گونه مواد که در کنار آن به ندرت جایی برای پرداختن به کارهای دیگر باقی می ماند به واقع اساس رفتار اعتیادی است. این رهایی برگشت مجدد فرد به جامعه و معطوف ساختن توان فرد به سایر زمینه ها را امکان پذیر می آند. با وجود موفقیت اثبات شده این شیوه درمانی در بسیاری ازکشورهای جهان، در صورت تجویز سهل انگارانه و غیرمسئولانه ممکن است مخاطراتی جدی ایجاد گردد.متادون دارویی بالقوه سمی با شاخص درمانی پایین است، یعنی مقدار داروی مورد نیاز برای درمان به مقدار سمی این دارو بسیار نزدیک است.خصوصاً مصرف توأم آن با مواد و داروهای دیگر خطرات بالقوه زیادی دارد لذا تجویز و ارائه آن باید با دقت و احتیاط بسیار انجام شود(کالالی[7] و همکاران، 2001).

جایگاه درمان نگهدارنده با متادون در کاهش آسیب[8]:

در الگوی بهداشتی درمانی کاهش آسیب، هدف اصلی کاهش خطرات ناشی از مصرف است و نه پرهیز از مصرف. آنچه چنین الگویی را موجه می سازد این واقعیت است که گروه قابل توجهی از مصرف کنندگان مواد علی رغم ورود به سیستم درمانی به مصرف مواد غیرقانونی خویش ادامه خواهند داد. برای پیشگیری از بروز عواقب منفی در این افراد انجام اقدام های کاهش آسیب کمک کننده است. این اقدام ها شامل آموزش روش های کم خطرتر مقاربت و تزریق و نیز توزیع کاندوم وسایل استریل تزریق می باشد. درمان نگهدارنده با متادون یکی از اقدام های پر اهمیت و کلیدی است که در راستای اهداف کاهش آسیب انجام می‌شود. این درمان امکان عدم استفاده از مواد غیرقانونی را برای بیمار نیاز به تزریق را منتفی می سازد. در عین حال مصرف منظم و درازمدت متادون خود از عود مجدد مصرف غیرقانونی پیشگیری می‌کند. به دنبال این درمان دارویی عموماً وضعیت روانی و جسمانی بیمار بهبود می یابد. پس اهداف درمان با متادون عبارتند از: بازگرداندن بیمار به یک زندگی عادی، یاری به جذب مجدد  وی در جامعه و نگاه داشتن بیمار در درمان تا زمانی که وی از آن سود ببرد (اسپیکا[9] و همکاران، 2002).

  اختلالات وابسته به مواد

معیارهای ورود به درمان نگهدارنده با متادون

با توجه به محدودیت تولید و عرضه متادون در کشور از یک سو و نقش کلیدی درمان نگهدارنده در برنامه های کاهش آسیب تنها بیمارانی وارد درمان نگهدارنده با از سوی دیگر، فعلا متادون می شوندکه واجد شرایط زیر باشند:

1- مصرف مواد افیونی

٣-   سن بالای ١٨ سال

3- موافقت کتبی با درمان نگهدارنده با متادون

4-ترکهای متعدد داشته باشد

تبصره – با تایید روانپزشک، تا حداکثر ٢٠ درصد از بیماران تحت درمان نگهدارنده با متادون که دارای یکی از شرایط زیر باشند را میتوان از میان مصرف کنندگان غیرتزریقی مواد افیونی به خصوص مصر ف کنندگان هروئین انتخاب نمود: بیماری مزمن روانی مطابق متون معتبر (حداقل ٣ بار عود پس از درمان در مراکز معتبر) مستندات درمانهای قبلی باید پیوست پرونده فعلی بیمار شود (در بیماری که حداقل ٣٠ سال سن یا حداقل ١٠ سال سابقه مصرف مواد داشته باشد).

حسینی و همکاران (2010) با توجه به آمار بدست آمده از پژوهش خود که میزان ماندگاری بر درمان با متادون را که تا یک سال 2/68% و بالای یک سال 3/58% می‌باشد و مقایسه آن با مطالعات دیگر که تقریباً همین میزان را گزارش شده است نتیجه گرفتند که این روش درمانی می تواند روش موثر در کنترل وابستگی به مواد باشد.

[1] . Specka

[2] . Mathias

[3] . Brands

[4] . Dyer

[5] . Ball & Ros

[6] . Elkader

[7] . Ros

[8] Halm reduction

[9] . Spevka